Zasady wyborcze

Jest to określenie odnoszące się do zasad ustrojowych określających charakter wyborów do izb parlamentarnych. W przypadku wyborów do Sejmu jest ich pięć: powszechności, równości, bezpośredniości, proporcjonalności i tajności. Zasada powszechności oznacza, iż prawo do udziału w głosowaniu wyborczym bądź referendalnym przysługuje każdemu obywatelowi polskiemu, który ukończył 18 rok życia. Nie ma w tej kwestii zatem żadnych ograniczeń o charakterze majątkowym czy edukacyjnym, a jedyne jakie obowiązują to ograniczenia będące wynikiem decyzji niezawisłego sądu (np. ubezwłasnowolnienie). Druga z zasad (równości), mówi nam, iż każdy z głosujących ma taką samą liczbę głosów. Jest to tzw. zasada równości formalnej, która jednak nie wyczerpuje w pełni treści tej zasady. W obowiązującej do Sejmu ordynacji znajduje się bowiem dodatkowy wymóg zwany równością materialną, który decyduje o tym, iż głos każdego głosującego jest tak samo silny. Na czym polega ta równość? Na (mniej więcej) równej liczbie osób uprawnionych do głosowania przypadających na każdą osobę wychodzącą z okręgu wyborczego. Jeżeli bowiem z jednego okręgu mającego 200 tys. uprawnionych wchodziłoby 10 kandydatów, a z innego mającego 400 tys. uprawnionych 14, wtedy statystyczne poparcie uzyskane w okręgu pierwszym jest słabsze i wymagające uzyskania mniejszej ilości głosów, niż w drugim. Dlaczego? Gdyż w pierwszym przypadku na 1 kandydata przypada 20 tys. potencjalnych głosujących, zaś w drugim ponad 28,5 tys. Musi zatem zebrać więcej głosów aby stać się członkiem izby. Zgodnie zaś z zasadą równości materialnej granice okręgów są tak określane, aby liczba wyborców przypadająca na jednego wychodzącego posła była podobna.

Zasada bezpośredniości jest dość jasna. Każdy chcący oddać swój głos musi się stawić w lokalu wyborczym osobiście. Nie można zatem tego uczynić poprzez pełnomocnika, a także do nikogo nie zostanie wysłany wysłannik jakiejś komisji obwodowej aby od niego uzyskać głos. Organizuje się rzecz jasna komisje wyborcze w szpitalach, jednak rozwiązania prawne obowiązujące w Polsce nie dopuszczają możliwości, iż ktoś z przedstawicieli komisji przejdzie po salach i zbierze głosy.

Zasada proporcjonalności przyczynia się do określania panującej ordynacji jako proporcjonalna. Jest to rozwiązanie, w którym w pierwszej kolejności głosy oddawane na poszczególnych kandydatów sumowane są w okręgach wedle przynależności partyjnej, a następnie proporcjonalnie do ilości zdobytych głosów dana partia uzyskuje mandaty sejmowe.

I wreszcie zasada tajności wyborów. Wynika z prostego przekonania, iż wybór danej osoby musi być wolny od jakichkolwiek nacisków, stąd też oddaje ona głos w sposób umożliwiający zachowanie dyskrecji głosowania.

Nieco odmiennie wygląda to w przypadku wyborów do Senatu. Zachowane bowiem zostały zasady powszechności, bezpośredniości i tajności. Konstytucja nie wymienia natomiast zasad proporcjonalności i równości. Ta pierwsza wymieniona została na zasadę większościową, to znaczy, iż oddane głosy nie są przed podziałem mandatów w jakikolwiek sposób sumowane, gdyż do Senatu wchodzą ci kandydaci, na których w danym okręgu oddano największą liczbę głosów. Druga z zasad nie została tutaj utrzymana, gdyż choć każdy z wyborców posiada jeden głos (równość formalna), to jednak liczba głosujących przypadająca na jednego kandydata w poszczególnych okręgach jest różna (a zatem brak równości materialnej).

Konsekwencją takich rozwiązań jest to, iż w przypadku głosowania do Sejmu listy wyborcze ograniczone są jedynie do komitetów ogólnopolski, gdyż tylko takie są w stanie przekroczyć próg wyborczy w skali kraju (5 proc. uzyskanych głosów dla partii i 8 proc. dla koalicji). Jedynym wyjątkiem jest mniejszość niemiecka, której wymóg progu nie obejmuje. W wyborach do Senatu sytuacja przedstawia się odmiennie, gdyż głosów ani w skali kraju, ani okręgu się nie zlicza. Stąd też do Senatu często mamy do czynienia z komitetami lokalnymi.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych