Zasady prawa karnego

Jest to zbiór zasad wywodzących się z prawa rzymskiego, które odnoszą się do sposobu przeprowadzenia procesu karnego oraz warunków, które uznaje się za niezbędne dla jego prawomocności. Sporządzając listę tych zasad wskazuje się, iż kluczowe znaczenie ma od pięciu do nawet dziesięciu z nich. Oto najważniejsze:

zasada odpowiedzialności karnej za czyn – odpowiedzialność dotyczy wyłącznie spraw które zostały zrealizowane – działania bądź zaniechania. Nie można zatem karać za myśli, poglądy czy zamiary. Odpowiedzialność karna następuje, gdy czyjś pogląd bądź zamiar uzewnętrzni się w działaniu.

zasada winy – osoba popełniająca czyn zabroniony może zostać skazana tylko wtedy, gdy można wobec niej postawić zarzut. A zatem gdy istnieją czynniki związujące ją z danym czynem i czyniącym ją za niego odpowiedzialnym. Przykładem jest np. istnienie określonej więzi psychicznej między sprawcą a jego czynem, gdyż zgodnie z przepisem zawartym w art. 1 § 3 KK nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu (posiadał np. jakąś formę upośledzenia, która odbierała mu zdolność do oceny okoliczności i oceny samego czynu).

zasada odpowiedzialności indywidualnej i osobistej – na jej podstawie przestępstwo jest czynem własnym sprawcy. Tak więc nawet w przypadku działania grupowego w orzekaniu zakresu odpowiedzialności obowiązuje zasada indywidualizacji. Odpowiedzialność karna ma zatem charakter nie tylko indywidualny, ale i osobisty, tzn. nie może jej przyjąć na siebie inna osoba niż sprawca przestępstwa.

zasada humanitaryzmu – przepisy prawa są tak konstruowane, aby w centrum ich uwagi stał człowiek. Z tego względu uważa się, iż nawet założenie surowości kary nie może prowadzić do jego dehumanizacji. Stawiane wymagania i konsekwencje powinny brać zatem pod uwagę miary ludzkich możliwości, zaś stosowane represje nie mogą być okrutne, ani nie powinny poniżać karanego.

zasada nullum crimen sine lege (nie ma przestępstwa bez ustawy) – przez wielu znawców prawa uważana za najważniejszą z zasad współczesnego prawa karnego. Takie ujęcie prawa chroni bowiem jednostkę przed arbitralnym posługiwaniem się represją przez organy państwowe. Zasada ta uważana jest za naczelny element każdego demokratycznego państwa prawnego. Jej idea została wyrażona w polskim systemie prawnym w art. 42 Konstytucji RP: „Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia”. Wynikają z niej bardzo konkretne konsekwencje. Po pierwsze prawo karne musi być prawem pisanym i zawartym w ustawie. Po drugie przepisy prawa karnego muszą opisywać przestępstwo w sposób maksymalnie dokładny. Po trzecie nie można stosować analogi na niekorzyść oskarżonego. Po czwarte zakazane jest działanie prawa wstecz.

zasada lex retro non agit (zasada, iż prawo nie działa wstecz) – przekonanie, iż można wobec człowieka wymagać określonego zachowania, jeśli nie istniał wyraźny przepis zabraniający bądź nakazujący jego realizację. Nie można zatem aktami prawa wchodzącymi w życie po realizacji danego czynu wyciągać konsekwencji wobec osób popełniających zabroniony czyn przed jego wprowadzeniem w życie.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Zarejestruj się Zapomniałem hasła...
Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych