Ustrój polityczny

Jest to całościowy zbiór mechanizmów prawnych (w przypadku państw demokratycznych regulowany na poziome konstytucyjnym), które określają charakter państwa i jego organów, ich wzajemne relacje oraz zakres ich władzy. Ustrój to także kwestie dotyczące rozwiązań gospodarczych i społecznych, a zatem określenie zakresu wolności jednostek w tych dwóch obszarach. Innymi słowy ustrój to zespół zasad naczelnych, w oparciu o które reguluje się funkcjonowanie władzy w państwie oraz zakres praw i wolności obywatelskich. Często określa się go mianem ustroju polityczno – gospodarczego, gdyż zawiera także założenia, na których opiera się funkcjonowanie gospodarki. Ustrój określa zatem charakter państwa (monarchia, republika), typ relacji łączących władzę z obywatelami (reżim polityczny), zakres obywatelskich wolności, sposób powstawania prawa i powoływania władz najwyższych, a także reguły ich rządzenia (kompetencje, ich wzajemne relacje itp.). Sposób, w jakim regulowana kwestia ustroju opiera się na specyficznej dla każdego kraju tradycji ustrojowej. Skutkuje to istnieniem tak odmiennych źródeł ustroju jak choćby brytyjski system precedensowy (bardzo silnie zanurzony w tradycji i dokumentach z bardzo różnych epok) oraz system określany mianem kontynentalnego, który cechuje wysoki stopień sformalizowania i ujęcia w dokumencie prawnym określanym mianem konstytucji.

W przypadku państw niedemokratycznych bądź autorytarnych część treści ustrojowych pochodzi z aktów prawnych o randze konstytucyjnej (np. konstytucja kwietniowa z 1935 roku), część zaś jest efektem praktyki organów egzekutywy. W przypadku państw o charakterze totalitarnym rozwiązania ustrojowe stanowią niemal w całości element decyzyjny rządzącej partii albo jednoosobowo decyzji wodza (Hitler, Stalin, Castro) – akty prawne stanowią w wielu wypadkach jedynie fasadę dla pełnej bezkarności władzy.

W państwach demokratycznych ustrój formułowany jest najczęściej w początkowej części dokumentu w formie kilkunastu zasad zwanych zasadami konstytucyjnymi ustroju, które następnie są rozwijane i doprecyzowywane. W Polsce uznaje się, iż istnieje kilkanaście zasad naczelnych, spośród których najważniejsze są m.in. zasada państwa republikańskiego, zasada suwerenności narodu, zasada demokratycznego państwa prawnego, zasada reprezentacji politycznej, zasada podziału władzy oraz zasada samorządności terytorialnej.

Ustrój bywa zamiennie używany z pojęciem reżimu politycznego, choć wydaje się, iż taka zamiana jest nieuprawniona. Ustrój bowiem jest pojęciem szerszym, całościowym, obejmującym całość doświadczenia regulacji prawnej. Dotyczy spraw naczelnych, takich jak wybór prezydenta (wybory pośrednie lub bezpośrednie), zakres jego kompetencji, forma piastowanego przez członków parlamentu mandatu(wolny bądź imperatywny), zakres władzy poszczególnych izb parlamentarnych, forma odpowiedzialności rządu i głowy państwa, system partyjny i kształt rozwiązań prawnych w oparciu o które działa władza sądownicza, ale także kwestie gospodarcze i dotyczące wolności i praw. Reżim zaś to przede wszystkim pojęcie odnoszące się do zasad, jakimi kieruje się władza i status, jaki w państwie zajmuje obywatel – jest podmiotem uczestniczącym w życiu politycznym, czy też bezwolnym i ubezwłasnowolnionym (a czasem i zniewolonym) przedmiotem polityki.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych