Tyrania większości

Jest to pojęcie ściśle związane z demokracją i – na pierwszy rzut oka – paradoksalne. Wydawać by się mogło, iż rządy większości (a zatem rządy demokratyczne) to zabezpieczenie dla wolności. Wolność przecież w czasach przeddemokratycznych była gwałcona przez niedemokratyczną mniejszość. Jeśli zatem stworzymy system polityczny, w którym lud ma głos i działa on w oparciu o zasadę większościową, to na czym polega zawarte w nim niebezpieczeństwo? Właśnie na tyrani większości.

Platon w VIII księdze Państwa pisał o „upijaniu się wolnością nierozcieńczoną”. Wolnością, która będąc praktykowana przez dominującą część społeczeństwa, nie lubi sprzeciwu. Która chce pełnej realizacji stawianych przez siebie postulatów. I która – w wersji nie posiadającej dla siebie żadnych zabezpieczeń – prowadząca do tyranii. To właśnie w Państwie Platon napisał swoje słynne zdanie, iż „nie z innego ustroju powstaje dyktatura, tylko z demokracji, z wolności bez granic”. Doskonałym tego przykładem byłyby dwie najkrwawsze rewolucje europejskie – francuska i bolszewicka. Ich intencją było stworzenie nowego porządku, który obaliwszy dotychczasowy – wedle nich skrajnie niesprawiedliwy – stworzyłby podstawę dla nowego lepszego świata. Ale w rezultacie każda z tych rewolucji stworzyła wypaczenia własnych intencji. Dlaczego? Alexis de Tocqueville – francuski polityk i filozof, autor dzieła „O demokracji w Ameryce” powiedziałby, że dlatego, iż oba systemy nie stworzyły odpowiedniego zabezpieczenia przed tyranią. Nie zatem wolność, ale jej niepohamowanie stanowi zagrożenie dla tych, którzy nie zgadzają się ze zdaniem większości.

Tyrania większości to zatem zjawisko, w którym głos większości nie liczy się ze zdaniem mniejszości, stanowiąc podstawę do łamania jej praw. I wszystko jest niby zgodne z zasadami demokracji – w wolnych wyborach wybrane organy władzy (parlament) uchwala prawo, które oddaje nastroje społeczne i wyraża wolę społecznej większości. Jednak w sposób dyskretny dochodzi do najprawdziwszej formy tyranii. W różnym przedmiocie społecznego życia i o różnym stopniu intensywności. Jednak zawsze z jakimś ograniczeniem praw danej jednostki bądź społeczności nie tyle z powodu stwarzanego przez nią zagrożenia, ile z przyjętych przez większość założeń. Czasami w jakiś sposób sensownie uargumentowanych (zakaz budowania meczetów w starej tkance miast europejskich – co zmieniałoby obraz określonego dziedzictwa architektury), a czasami wyrażających jedynie jakieś stereotypy, uprzedzenia i fobie (zakaz noszenia chust przez kobiety muzułmańskie).

Wnikliwi obserwatorzy podkreślali, iż tyrania większości jest dlatego tak niebezpieczna, gdyż powszechna większość (bądź jak nazywał to Jan Jakub Rousseau – wola powszechna), ma tendencje do trwałego i stabilnego trwania w czasie. A jeśli zostanie poddana wpływom ideologii, staje się orężem zdolnym do wymuszania posłuszeństwa i stosowania najbrutalniejszej przemocy. Włącznie w eliminacją swoich wrogów.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych