Trzy generacje praw człowieka

Jest to pojęcie którego rodowód wywodzi się od francuskiego prawnika Karela Vasaka, który w latach siedemdziesiątych XX wieku sformułował propozycję podziału praw człowieka na trzy generacje. Generacja miała być zbiorem praw podobnych pod względem typu regulowanego uprawnienia. W efekcie powstały trzy zbiory praw, zwane trzema generacjami, które nie mają charakteru powszechnego, oficjalnie użytkowanego w nazewnictwie ONZ-u. Należy zatem go traktować opisowo, w kategorii pewnej propozycji i porządkowania, gdyż pod tym względem wydaje się, iż spełnia bardzo ważną rolę.

Wedle wskazanej przez Vasaka propozycji, podział na generacje byłby zgodny z tym, w jaki sposób poszczególne prawa wyodrębniały się w toku historycznego rozwoju społeczeństw i państw. Stąd też z racji, iż najstarszymi historycznie prawami, były prawa osobiste, a zatem takie, które miały związek z nietykalnością, prawem do życia, zakazem uwięzienia bez przeprowadzenia postępowania sądowego, stanowią one część tzw. pierwszej generacji praw człowieka. Wchodzące tutaj prawa były znane już w starożytności, a później także w średniowieczu, a dziś obejmuje takie kwestie jak prawo do życia, do wolności osobistej, do wolności myśli i sumienia, do określonego wyznania, do nie bycia poddanym torturom czy wreszcie do równości wobec prawa. Z czasem do tych praw dołączyły także uprawnienia mające charakter polityczny, które ostatecznie stanowią dziś z tymi pierwszymi nierozłączną część listy uprawnień pierwszej generacji. Wśród praw o charakterze politycznym są m.in.: prawo do wyrażania własnych poglądów, prawo do stowarzyszania się, prawo do udziału w życiu publicznym czy też równego dostępu do urzędów.

Prawa drugiej generacji to prawa historycznie zdecydowanie starsze od pierwszych. Rodziły się w okresie emancypacji robotniczej w XIX wieku na fali ruchu socjalistycznego. Wtedy to postulaty dotyczące czasu i warunków pracy oraz świadczeń socjalnych stały się jednym z głównych oręży politycznych. Tym bardziej, iż na przełomie XIX i XX wieku rodziła się demokracja masowa na skutek wprowadzania powszechnego prawa wyborczego. To przesądziło o wejściu tych praw do kanonu praw człowieka. Ostatecznie do praw drugiej generacji zaliczamy takie prawa jak prawo do pracy, prawo do tworzenia związków zawodowych, prawo do świadczeń socjalnych i ubezpieczeń społecznych, prawo do ochrony zdrowia czy prawo do edukacji.

Ostatnia, trzecia już generacja, to zespół praw, które rodziły się w na kanwie procesów dekolonizacyjnych i zmian jakie zachodziły w świecie po II wojnie światowej. Od samego początku ich cechą charakterystyczną było to, iż miały wymiar kolektywny, obejmujący całe społeczności. Stąd też zwane są niekiedy prawami solidarnościowymi. Przykładem praw trzeciej generacji są takie prawa jak choćby prawo do pokoju, prawo do demokracji, prawo do samostanowienia (narodów) czy prawo dostępu do dóbr kultury.

Uważa się, iż prawa pierwszej generacji (osobiste i polityczne) posiadają status bezwzględnej obowiązywalności. Znaczy się, że brak ich realizacji uważany jest za łamanie ważnych międzynarodowych standardów. Wynika to ze statusu tych praw, z ich charakteru. Takie prawa jak życie, wolność czy możliwość stowarzyszania są czymś, co przynależy do człowieka z natury, a nie z otrzymanego przywileju. Inaczej rzecz się ma w przypadku praw socjalnych, które mogą mieć charakter standardu czy postulatu, nie zaś bezwzględnej wykonalności. Podobnie jest w przypadku praw trzeciej generacji.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Zarejestruj się Zapomniałem hasła...
Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych