Tolerancja

Pojęcie wywodzące się z języka łacińskiego i oznaczające „znoszenie czegoś dotkliwego z cierpliwością”. Rozumiana jest dzisiaj jako postawa godząca się na istnienie w przestrzeni społecznej poglądów, z którymi osobiście nie zgadzamy oraz stylów życia, których nie aprobujemy, a często które uważamy za niemoralne. Innymi słowy – jest to zgoda na występowanie w ramach danego społeczeństwa pluralizmu w zakresie społecznej aksjologii, co prowadzi do jego wewnętrznego zróżnicowania.

Tolerancja oznacza także rezygnację ze stosowania przymusu wobec osób wyznających odmienny pogląd i żyjący w sposób, którego nie akceptujemy. Jedynym dopuszczalnym sposobem wpływania na ludzi jest przekonywanie i perswazja. Oczywiście istnieją w tej kwestii wyjątki; są to wszelkie sytuacje, w których działania jakichś jednostek zagrażają zdrowiu bądź życiu osób, a także (co jest kwestią niezwykle niejednoznaczną) moralności publicznej.

Zakres tolerancji jest historycznie zmienny. W początkowym okresie funkcjonowania tego terminu ograniczało się ono do tzw. tolerancji negatywnej, polegającej na dopuszczeniu do istnienia nieakceptowanych przez nas myśli i zachowań, bez jakiejkolwiek aprobaty dla nich. Jest to ten sam rodzaj tolerancji, który praktykowany był po epoce wojen religijnych w Europie. Wyrazicielami tego typu tolerancji byli m.in. dwaj znakomici filozofowie – John Locke oraz Wolter (a właściwie François-Marie Arouet gdyż Wolter to pseudonim artystyczny), który jest twórcą słynnego zdania: „Nienawidzę twoich poglądów, ale będę do końca życia bronił twojego prawa do ich głoszenia”. Ten rodzaj tolerancji był zatem absolutną nowością, gdyż do tej pory europejskie społeczeństwa przyznawały jednemu systemowi moralnemu bądź religijnemu uprzywilejowane miejsce w społeczeństwie, a czasami wręcz jego monopol. Na samym początku idea tolerancji dotyczyła kwestii religii, z czasem rozszerzając się także na kwestie kultury i obyczajowości. Ważną kwestią jest to, iż negatywnie pojmowana tolerancja nie negowała istnieniu obiektywnej rzeczywistości i pojęcia prawdy w sensie klasycznym. Uznawała jednak, iż odmienność (a czasami zgorszenie) nie jest powodem do marginalizacji jednostki czy grupy społecznej.

Z czasem pojawiło się jednak drugie znaczenie pojęcia tolerancji – tzw. tolerancja pozytywna. Jej główne założenia wywodzą się z myślenia lewicowego i postmodernistycznego, w którym dany pogląd i styl życia uznany zostaje nie tylko za uprawniony do istnienia w społeczeństwie, ale także za równoprawny innym. Także tym, które przez całe stulecia posiadały dominującą pozycję w społeczeństwie. Takie podejście zasadniczo zmienia stosunek do pojęcia prawdy i ostatecznie nie uznaje jej istnienia. Efektem jest postulat zniesienia wszelkich hierarchii wartości. Wedle tej idei wszystko jest formą społecznego konstruktu, który może być dowolnie zmieniany. Nie istnieją zatem kryteria wobec których można ocenić jakieś zachowanie za prawdziwe. Tolerancja pozytywna może zostać wyrażona w zdaniu: „Skoro nie istnieje prawda i żadne ostateczne kryterium oceny, wszystko jest względne, a moje stanowisko i wszelkie inne – także to dominujące – w żaden sposób nie jest bardziej uprawnione od innych”.

Idea tolerancji wzbudza rozliczne kontrowersje z racji, iż jej zwolennicy stosują zasadę „przesuwającego się horyzontu”. Innymi słowy – uważają, iż należy likwidować kolejne społeczne bariery przed uznaniem określonych zachowań za społecznie dopuszczalne. Taka sytuacja rodzi jednak pytanie o granice tolerancji. Z jednej strony są nimi oczywiście kwestie zdrowia i naruszenia dóbr osobistych innych osób. Z drugiej jednak wobec wielu zachowań, nie da się w prosty empiryczny sposób udowodnić szkodliwości, a jednak ich tolerowanie uchodzi za negatywne i prowadzące do społecznego niepokoju (np. pornografia). Stąd też krytyka pozytywnie rozumianej tolerancji wskazuje na problematyczność jej założeń. Czym innym jest bowiem tolerować, a zatem rezygnować z przemocy wobec kogoś, a czymś innym uważać, iż jego zachowanie jest moralnie słuszne.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych