System partyjny

To jedno z podstawowych zjawisk politycznych zachodzących w państwie, mających ogromny wpływ na jego działalność. Istnienie partii to kluczowy element sprawowania rządów, stąd też ich układ i sposób funkcjonowania należy do najistotniejszych kwestii politycznych. W nauce o państwie wyróżnia się kilka podstawowych systemów partyjnych:

system jednopartyjny - istnieje tylko jedna legalna partia, a wszelkie inne ruchy i stowarzyszenia mające charakter polityczny czy nawet społeczny są nielegalne (III Rzesza, Związek Sowiecki). Nie mogą zatem formalnie walczyć, ani nawet głosić jawnie swoich polityczno-społecznych przekonań. Nie istnieje żadna forma dyskursu politycznego – wszystko, co ujawnia się w przestrzeni publicznej, jest ściśle kontrolowane przez organy państwowe będące w ścisłej symbiozie z organami partii. Czasami dla stwarzania pozorów demokracji tworzy się partie o charakterze fasadowym (np. Stronnictwo Demokratyczne w Polsce w okresie dojścia komunistów do władzy po II wojnie światowej). Jednak realne istnienie wszelkiej odmienności polityczno-społecznej jest zabronione (wszelkie jej przejawy są natychmiast likwidowane przemocą). System taki – z fasadową opozycją – będąca w rzeczywistości podporządkowaną działaniom partii reżimowej, nazywa się czasami systemem partii hegemonicznej.

system partii dominującej – istniejący ustrój polityczny dopuszcza funkcjonowanie wielu partii – ma zatem charakter pluralistyczny, jednak z racji określonych procesów politycznych w kolejnych wyborach jedna partia zdobywa większość mandatów i samodzielnie sprawuje władzę. Dzieje się to jednak samorzutnie, a nie na skutek określonych rozwiązań ustrojowych. Taka sytuacja ma miejsce np. w Indiach (Indyjski Kongres Narodowy) i Meksyku (Partia Rewolucyjno-Instytucjonalna).

system dwupartyjny – na scenie politycznej istnieje wiele partii, jednak ze względu na określone uwarunkowania historyczne tylko dwie z nich mają realną szansę zdobyć władzę. Taka sytuacja ma miejsce np. w Stanach Zjednoczonych (Partia Demokratyczna i Partia Republikańska) oraz w Wielkiej Brytanii (Partia Pracy i Konserwatyści).

system dwu i półpartyjny – na scenie politycznej istnieje wiele partii politycznych, jednak tylko dwie z nich odgrywają dominującą rolę. Żadna z nich nie posiadają jednak większości pozwalającej na samodzielne rządzenie, przez co któraś z nich wchodzi w koalicję z partią stosunkowo małą (czasami bardzo małą), posiadającą wystarczającą liczbę mandatów by stworzyć większościową koalicję. Przykładem takiego rozwiązania była sytuacja mająca miejsce w Polsce po wyborach 1997 roku, kiedy to dwa komitety wyborcze – Akcji Wyborczej Solidarność i Sojuszu Lewicy Demokratycznej – zdobyły zdecydowanie najwięcej mandatów (w obu przypadkach ponad 35 proc), jednak dopiero w w koalicji z Unią Wolności AWS stworzył rząd z premierem Jerzym Buzkiem na czele. Główną partią opozycyjną był wtedy Sojusz Lewicy Demokratycznej.

system wielopartyjny – na scenie politycznej istnieje wiele partii politycznych, a rozdrobnienie parlamentu sprawia, iż żadna z nich nie może samodzielnie sprawować władzy. Konsekwencją są więc rządy złożone z przedstawicieli kilku partii (koalicje rządowe) cechujące się często niestabilnością.

system dwublokowy – istnieje wiele partii, które rywalizują ze sobą w walce o władzę, jednak wykrystalizowują się dwa bloki – skupione wokół największych, przeciwstawiających się sobie ideowo partii – które stanowią dla siebie przeciwwagę polityczną. Taki układ wielokrotnie funkcjonował w Niemczech, gdzie dwie największe partie – CDU (chadecy) oraz SPD (socjaldemokraci), tworzyli wokół siebie konkurujące z sobą bloki.

system kooperacji partii – to rozwiązanie typowe dla Szwajcarii. Polega na ograniczeniu rywalizacji partyjnej tylko do okresu wyborów, zaś po ich zakończeniu wszystkie parlamentarne ugrupowania biorą udział w tworzeniu rządu.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych