System parlamentarny

Jest to rozwiązanie ustrojowe polegające na dominującej roli parlamentu w sprawowaniu władzy i funkcjonowaniu systemu kontroli parlamentarnej wobec egzekutywy. Tak więc w tym modelu parlament udziela rządowi wotum zaufania i przed parlamentem realizowana jest zasada odpowiedzialności politycznej rządu (wotum nieufności). W ramach samej władzy wykonawczej istnieje tzw. dualizm egzekutywy, co oznacza, iż występują obok siebie dwa ośrodki władzy – głowy państwa i szefa rządu. Głowę państwa znamionują jednak bardzo zawężone uprawnienia, głównie ograniczające się do mianowania rządu i funkcji reprezentacyjnych. Poza tym wydawane przez głowę państwa akty urzędowe wymagają kontrasygnaty, której udziela szef rządu bądź odpowiedni minister. Jednym z wyjątków jest rozwiązanie polskie, gdzie prezydent otrzymał szeroki wachlarz prerogatyw – tzn. uprawnień dla których wykonania nie potrzebna jest niczyja zgoda.

Jeśli chodzi o głowę państwa to nie odpowiada ona politycznie, a jedynie konstytucyjnie. Posiada formalne prawo do powoływania szefa rządu, jednak z racji wymogu wotum zaufania musi brać pod uwagę opinię parlamentu w tej kwestii. Tak jest w systemach o charakterze parlamentarno-gabinetowym (np. w Polsce). Są jednak wyjątki jak choćby w Wielkiej Brytanii, gdzie po nominacji królowej Izba Niższa parlamentu (Izba Gmin) nie udziela wotum zaufania premierowi i jego gabinetowi. Nie byłoby to jednak konieczne, gdyż wedle tradycji królowa zawsze mianuje premierem szefa zwycięskiej partii, a ta (z racji systemu dwupartyjnego) posiada większość. W systemie parlamentarnym to głowa państwa posiada także formalne prawo rozwiązywania w określonych okolicznościach parlamentu. Poza tym w jej ręku znajduje się prawo inicjatywy ustawodawczej, a także prawo wetowania ustaw.

System parlamentarny znalazł zastosowanie zarówno w republikach, jak i monarchiach. Przy czym konkretne rozwiązania i różnorodność w jego obrębie sprawiły, iż wykształciło się kilka jego podstawowych modeli. A mianowicie:

parlamentarno – gabinetowy (Polska, Włochy) – istnieje dualizm egzekutywy, a zatem podział we władzy wykonawczej na głowę państwa i szefa rządu. Rola prezydenta jest jednak niewielka, ograniczająca się niemal wyłącznie do reprezentowania kraju w oficjalnych stosunkach z innymi państwami. Choć jak w każdej dziedzinie zdarzają się wyjątki – przykładem jest Polska, w której głowa państwa posiada pewien znaczący zakres prerogatyw. Parlament kontroluje poczynania rządu, który odpowiada za realizację polityki wewnętrznej i zewnętrznej.

gabinetowo – parlamentarny (Wielka Brytania) – dualizm egzekutywy przejawia się w tym, iż istnieje głowa państwa (monarcha) i szef rządu, który sprawuje faktyczną władzę. Głowa państwa zgodnie z formalnymi wymogami mianuje premiera i jego ministrów, jednak jego funkcja jest głównie reprezentacyjna. Na skutek wykrystalizowania się systemu dwupartyjnego, premier (będący szefem partii, która zdobyła parlamentarną większość), jest w zasadzie nieodwoływalny. Stąd też w nazwie ustroju wpierw słowo „gabinet” dla wskazania czynnika, który w polityce odgrywa rolę dominującą.

kanclerski (Niemcy, Austria) – szczególna forma systemu parlamentarno – gabinetowego, w którym szef rządu noszący tytuł kanclerza ponosi jednoosobową odpowiedzialność przed parlamentem. Efektem tego jest sytuacja, gdzie odwołanie kanclerza skutkuje odwołaniem całego powołanego przez niego rządu (nie można wymieniać poszczególnych ministrów). Obowiązuje tzw. konstruktywne wotum nieufności. Egzekutywa ma charakter dualistyczny; istnieje funkcja głowa państwa, sprawująca głównie funkcje reprezentacyjne.

parlamentarno – komitetowy (Szwajcaria) – kluczowa rola przypada parlamentowi, który ze swego grona wyłania siedmioosobową Radę Federalną będącą zarówno kolegialną głową państwa, jak i rządem. Spośród siedmiu ministrów co roku jeden z nich pełni funkcję prezydenta, będącego przewodniczącym Rady i reprezentującym ją w stosunkach z innymi państwami.

półprezydencki (Francja, Finlandia) – mimo istnienia formalnego dualizmu egzekutywy, realnym szefem rządu jest Prezydent. To on dzierży rolę lidera egzekutywy, będąc w istocie postacią kierującą politykę zagraniczną Republiki Francuskiej. Posiada także szczególne uprawnienia ustawodawcze, gdyż może wydawać dekrety mające moc ustaw.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych