System normatywny

Całościowy zespół przekonań i zasad powinnościowych, odnoszących się do zachowania jednostek żyjących w danym społeczeństwie, którego rolą jest organizowanie i porządkowanie przestrzeni życia społecznego (zarówno prywatnego, jak i publicznego). System normatywny wskazuje zatem właściwe zachowania, rozstrzyga sytuacje sporne, a także wymierza osobom łamiącym obowiązujące zasady dopuszczone w ramach systemu sankcje.

Problematyka systemu normatywnego jest dość mocno złożona, gdyż w każdym społeczeństwie obowiązują najczęściej cztery podstawowe systemy normatywne, które odnosząc się często do tych samych sfer ludzkiego życia, wzajemnie wchodząc z sobą w rozmaite konflikty. Są to systemy normatywne prawa, obyczaju (tradycji), religii i moralności. Mają z sobą wiele podobieństw, jak choćby to, że tradycja i moralność mają charakter nieformalny, w przeciwieństwie do prawa oraz sporej części zachowań religijnych. Oczywiście inne są podmioty stanowiące: w przypadku prawa jest to określony organ władzy państwowej, w przypadku religii organ władzy kościelnej (związku wyznaniowego), obyczaj stanowi naturalny produkt żyjącego na danym terenie społeczeństwa, zaś moralność to kwestia indywidualnego sumienia. Oczywiście wszystkie te systemy nie funkcjonują w próżni i wzajemnej izolacji, stąd też ich kształtowanie ma charakter dynamiczny i wzajemnie wpływający na siebie. Trudno bowiem nie zauważyć wpływu religii na prawodawstwo europejskie (są filozofowie twierdzący, iż demokracja i zrodzona przez nią idea praw człowieka to zeświecczone chrześcijaństwo), tradycje zamieszkujących Europę narodów czy wreszcie na koncepcje filozoficzne moralności. Z drugiej strony istnieje też odmienny kierunek wpływu – przemiany kulturowe Europy w epoce poświeceniowej ewidentnie dokonały i wciąż dokonują nacisku na zmiany w określonych obszarach doktryny Kościołów katolickiego i protestanckiego.

Jeżeli chodzi o zakres kwestii, które regulowane są przez wszystkie cztery systemy normatywne, to wszystkie odnoszą się do ludzkich zachowań. Istnieją zatem zbieżne interesy każdego z systemów, choć można sobie wyobrazić, iż w przypadku radykalnych odmienności w nastawieniach może dojść między nimi do otwartego konfliktu (jak w przypadku zamkniętych form religijności i liberalnej demokracji). Jeśli chodzi o sankcje, to w tej kwestii istnieje jedna zasadnicza odmienność systemu religijnego. Prawo, obyczaj i moralność dotyczą każdego. Religia jednak nie. Stąd też osoby nie wyznające w swoim sumieniu żadnej wiary są wolne od kierowania się wskazaniami jakiejkolwiek religii. Oczywiście – z racji bliskiego współistnienia religii, społecznej tradycji i etyki ich sumienie nie jest wolne od treści, które głoszą religie, jednak inne jest warunkowanie takich norm, gdyż osoby takie odwołują się jedynie do rozumu i etycznej wrażliwości. Przykładem może być norma „nie zabijaj” pierwotnie dana Żydom przez Mojżesza na górze Synaj, która dziś stała się podstawowym prawem człowieka. Norma ta dla osób niewierzących może stanowić przesłankę do swojego sprzeciwu wobec aborcji, choć sprzeciw ten jest wynikiem ich własnej suwerennej opinii, nie będącej zakorzenioną w ich wierze (gdyż jej nie posiadają). Ten spór pokazuje, iż podział moralny nie przebiega linią podziału religijnego, gdyż jest w swojej naturze o wiele bardziej subtelny.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych