Suwerenność

Pojęcie odnoszące się do państwa i w najogólniejszym sensie oznaczające jego zdolność do niezależnego sprawowania władzy na danym terytorium i wobec zamieszkującej je społeczności. Dzielimy je na dwa podstawowe typy: suwerenność wewnętrzną i suwerenność zewnętrzną. W aspekcie wewnętrznym oznacza ona, iż na danym terenie istnieje tylko jeden podmiot uprawniony do podejmowania władczych decyzji i rozstrzygania sporów – właśnie państwo. W aspekcie zewnętrznym oznacza, iż tylko państwo ma prawo reprezentowania interesów danej społeczności i zamieszkiwanego przez nie terytorium wobec innych podmiotów prawa międzynarodowego. W szczególności wobec państw.

Samo pojęcie suwerenności jest dzisiaj kluczowym elementem prawa międzynarodowego, przejawiające się w tym, iż najważniejsze podmioty tego prawa – czyli państwa – posiadają całkowitą samodzielność reprezentowania samych siebie. Państwo jest traktowane tak, jak w prawie państwowym traktowane są jednostki. A zatem nieuzasadnione naruszenie jego granic ma charakter naruszenia „nietykalności osobistej”. Takie rozumienie suwerenności rozwijał francuski myśliciel Jean Bodin, który wskazał, iż w stosunkach między państwami nie ma instancji wyższej poza samym Bogiem. Dziś, po kilku stuleciach tego myślenia, suwerenność oznacza, iż podmioty państwowe są sobie równe, a ich dążenia i cele muszą być uwzględniane w takim samym stopniu ważności. Rozwinięciem tej tezy jest przekonanie, iż istnieje coś takiego jak integralność terytorialna państwa, która w ramach istniejącego prawa jest nietykalna. Tak więc wybór takich kwestii jak ustrój polityczny, społeczny i gospodarczy jest na arenie międzynarodowej tym, czym w odniesieniu do ludzkiej osoby jest wolność sumienia i sposobu życia. Granicą jest jednak naruszanie praw innych jednostek (czyli państw).

Problem suwerenności i ich równości stał się (choć chyba w zbyt małym stopniu) elementem dyskusji publicznej w Polsce na kanwie wejścia Polski do Unii Europejskiej. Zgoda na obowiązywanie rozwiązań unijnych, a w szczególności doprowadzenie do zakończenia procesów tworzących dokument o randze konstytucji (traktat lizboński), oznacza powstanie zjawiska kluczowego dla suwerenności. Dla Polski i innych krajów bloku wschodniego była to sprawa tym bardziej szczególna, że po kilkudziesięciu latach politycznej, gospodarczej i militarnej podległości Związkowi Radzieckiemu i jego komunistycznej ideologii, dopiero co uzyskano pełną suwerenność. Pojawia się zatem pytanie: „W jakim zakresie uprawnione będzie mówienie o suwerenności poszczególnych państw w chwili uchwalenia dokumentu o randze unijnej konstytucji?”. Inna sprawa, iż o suwerenności w klasycznym znaczeniu trudno dziś w ogóle mówić, gdyż powiązanie świata przez mechanizmy gospodarcze powoduje, iż każde państwo posiada określone sfery funkcjonowania, w których jego suwerenność jest ograniczona (np. kwestia dostaw gazu i ropy).

Ważną kwestią w odniesieniu do zjawiska suwerenności jest wyróżnienie jej dwóch znaczeń: państwowego i narodowego. Pierwsze z nich zostało już zaprezentowane powyżej i odnosi się do organizacji politycznej jaką jest państwo. Oznacza zdolność państwa do posiadania określonych atrybutów władczych w aspekcie wewnętrznym i zewnętrznym. Suwerenność w znaczeniu narodowym, oznacza przyznanie danej społeczności prawa do samostanowienia, a zatem do stworzenia własnej organizacji politycznej jaką jest państwo. Suwerenność byłaby zatem szczególnego rodzaju cechą upodmiotowującą daną społeczność, stawiając ją na samym szczycie zbiorowych uprawnień. I ten wątek stanowi przedmiot bardzo znaczących sporów. Wedle jakich bowiem kryteriów mierzyć status danego społeczeństwa? Jego prawo do posiadania bądź nie posiadania prawa do suwerenności? Ten wątek szczególnie silnie ujawnił się w czasie procesów prowadzących do proklamowania niepodległości przez albańską społeczność Kosowa i utworzenia własnego, suwerennego państwa. Przyznając bowiem to prawo Albańczykom, pogwałcono pierwszy rodzaj suwerenności – a mianowicie suwerenność państwową. Równocześnie od wielu lat walcząca o niezależność wobec Hiszpanii społeczność Basków czy wobec Rosji społeczność Czeczenów nie uzyskują w oczach społeczności międzynarodowej zrozumienia. Jak ocenić zatem ten fakt braku symetrii?

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych