Stosunek społeczny

Jest to kluczowy element życia społecznego, który można zdefiniować jako trwały schemat relacyjny dwóch osób, mający charakter powtarzalny i regulowany pewnym układem oczekiwań, jakie uczestnicy stosunku społecznego przejawiają wobec siebie. Stosunek społeczny może mieć charakter formalny, to znaczy może opierać się na jakimś dokumencie prawnym bądź pisemnie określonych zasadach, które definiują wzajemny zestaw praw i obowiązków, a także charakter nieformalny, oparty na emocjonalnej więzi i osobistym nastawieniu każdego z uczestników. Warunkiem jest jednak trwałość istniejącego zobowiązania i wzajemnych oczekiwań, które sprawiają, iż dana relacja trwa w czasie nawet wtedy, gdy nie dochodzi w danym momencie do kontaktu.

Przykładem stosunku społecznego o charakterze formalnym jest małżeństwo, zaś o charakterze nieformalnym relacja koleżeńska czy przyjacielska. Dla tej pierwszej relacji istnieje określony dokument, podpisany przez małżonków w urzędzie stanu cywilnego, który utrwala ich zobowiązania nawet wtedy, gdy wygaśnie więź osobowa i emocjonalna. W przypadku tej drugiej relacji całość wzajemnych zobowiązań ma charakter niepisany i opera się na wzajemnym zaufaniu, osobistych oczekiwaniach i lojalności. Jednak poza kwestią stopnia sformalizowania istnieją jeszcze inne kryteria, za pomocą których można charakteryzować jakość stosunku społecznego. Dla przykładu małżeństwo jest relacją obejmującą wiele sfer życia i ludzkiej aktywności, w przypadku gdy relacja pacjent-lekarz czy student-profesor mają charakter wyspecjalizowany. W nich całość społecznej wymiany obraca się wokół jednej kwestii: zdrowia lub opracowywanego dyplomu.

Niezmiernie ważną kwestią jest fakt, iż stosunek społeczny bez względu na to czy mamy do czynienia z jego sformalizowaną czy też z niesformalizowaną wersją, zawiera określoną normatywną regulację, nadającą każdemu stosunkowi pewien aspekt niespontaniczności. Oznacza to tyle, iż nawet w przypadku relacji nieformalnych istnieje pewien typ zachowań i gestów, które w określonych okolicznościach będą mieć miejsce (np. lojalność wobec przyjaciela). Stosunek społeczny przybiera zatem kształt określonych wzorów postępowania.

Poza formalnym i nieformalnym wymiarem stosunku społecznego, istnieje jeszcze kilka innych, niezmiernie ważnych jego charakterystyk. I tak ze względu na kwestię celowości istnienia wyróżniamy stosunki społeczne o charakterze instrumentalnym (zwanych też zadaniowymi), bądź autotelicznymi (samymi dla siebie). Te pierwsze powstają jako forma uzyskania określonych korzyści i dóbr, i same w sobie nie posiadają wartości dla uczestników. Te drugie stanowią przedmiot zabiegania ze względu na odnajdywaną w tym satysfakcję. Nie zawierają jakiegoś instrumentalnego celu, a jeśli tak (np. zaplanowanie wspólnego wyjazdu na wakacje) to jest on wtórny wobec samej wartości istniejących relacji.

Innym kryterium dzielenia stosunków społecznych jest kwestia zakresu realizowanych tematyk (problematyk); jeśli więc stosunek społeczny skupia się na jednym typie zadania czy działalności, wtedy mamy do czynienia ze stosunkiem o charakterze zogniskowanym, jeśli zaś charakteryzuje się wielością wątków, wtedy nazywamy go rozproszonym. Innym kryterium jest czas; jeśli stosunki społeczne nie posiadają jakiejś określonej ramy czasowej, nazywamy je trwałymi (bądź ciągłymi), jeśli zaś taką ramę posiadają, określamy je mianem czasowych (bądź terminowych). Kolejnym kryterium są kompetencje i prerogatywy; jeśli uczestnicy stosunku społecznego będą posiadać taki sam zakres uprawnień i obowiązków, nazywać je będziemy egalitarnymi, jeśli zaś mamy do czynienia ze zróżnicowaniem uprawnień, a najczęściej także z hierarchiczną strukturą podporządkowania, stosunki społeczne nazwiemy wertykalnymi. I wreszcie bodaj ostatnie z kluczowych kryteriów, za pomocą którego można klasyfikować stosunki społeczne: typ łączących jednostki więzi. Na podstawie tego kryterium będziemy mogli wyróżnić stosunki społeczne pierwotne oraz wtórne. Pierwotne to takie, które tworzą się poprzez urodzenie (a zatem te o charakterze rodzinnym bądź etnicznym), wtórne zaś to pozostałe. Jednak takie ujęcie jest często krytykowane z racji dość mocno zawężającej perspektywy. W szerszym ujęciu, pierwotny stosunek społeczny jest to każdy typ stosunku, który nacechowany jest silnymi emocjami oraz w którym jednostka odnajduje swoją identyfikację. Przykładem będą zatem stosunki społeczne o charakterze rodzinnym czy związane z grupami rówieśniczymi bądź sąsiedzkimi.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych