Stan wojenny

Wydarzenie trwające w Polsce od 13 grudnia 1981 roku do 22 lipca 1983, przeprowadzone pod kierownictwem i na osobisty rozkaz Wojciecha Jaruzelskiego i polegające na ograniczeniu praw obywatelskich i zahamowaniu przemian zapoczątkowanych w lecie 1980 w efekcie podpisania porozumień sierpniowych i powstania „Solidarności”.

Do dnia dzisiejszego trwają spory o to, jakie były prawdziwe przyczyny decyzji Jaruzelskiego. Faktem jest, iż w efekcie wydarzeń do jakich doszło w Polsce w sierpniu 1980 można się było obawiać nawet scenariusza z Pragi z wiosny 1968 roku. Doktryna Breżniewa, powstała już po interwencji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację, dawała państwom bloku komunistycznego „prawo” do „przywracania porządku” i interwencji w sytuacji, gdyby w którymś z nich działająca opozycja próbowała doprowadzić do wyjścia tego państwa z układu. Dokumenty ujawnione w grudniu 2008 przez CIA, opracowane na podstawie materiałów dostarczanych stronie amerykańskiej przez pułkownika Ryszarda Kuklińskiego, jednoznacznie wskazują, iż taka ewentualność była w roku 1980 i wiosną 1981, ale już nie zimą 1981 roku. Rzeczywiście Biuro Polityczne KC KPZR podjęło 28 sierpnia 1980 decyzję o mobilizacji wojsk w obszarach bezpośrednio sąsiadujących z Polską na wypadek konieczności interwencji. Wtedy jednak napięcia społeczne ostatecznie zgaszono poprzez podpisanie porozumień sierpniowych.

To jednak, co zaszło w wakacje 1980 roku strona komunistyczna odbierała jako chwilowe zło konieczne. Zabieg mający uśpić polskie społeczeństwo. W tym samym bowiem czasie (gdy podpisywano porozumienia sierpniowe) rozpoczęto przygotowania do zastosowania w Polsce rozwiązań siłowych. Z jednej strony bowiem 10 listopada 1980 władze rejestrują NSZZ Solidarność, z drugiej zaś już dwa dni później (12 listopada 1980) gen. Wojciech Jaruzelski przedstawia na spotkaniu Komitetu Obrony Kraju plany wprowadzenia w Polsce stanu wojennego. Zakładały one m.in., internowanie kilkunastu tysięcy działaczy opozycyjnych. Równocześnie powstawały plany pozorowanych manewrów wojskowych, które miały przeistoczyć się w faktyczne opanowanie przez 18 dywizji radzieckich, czechosłowackich i enerdowskich głównych miast i ośrodków przemysłowych. Równocześnie z przygotowaniami logistycznymi w zakresie wojskowym podjęto także przygotowania propagandowe. Jak w każdym reżimie niedemokratycznym zapanowanie nad umysłami stanowi jeden z kluczowych elementów sprawowania władzy.

W międzyczasie dochodziło do różnych wydarzeń, które podnosiły napięcie pomiędzy opozycją a władzą (m.in., w marcu 1981 pobito w Bydgoszczy członków Solidarności z Janem Rulewskim na czele). Na terenie Polski toczyły się także manewry wojskowe „Sojusz 81”, które były ukrytą formą organizacji wojsk na wypadek interwencji. Równocześnie strona radziecka wyrażała niezadowolenie ze sposobu, w jaki rozwijała się sytuacja w Polsce. W dniu 30 marca 1981 doszło do rozmów między Lechem Wałęsą a Mieczysławem Rakowskim, które zaowocowały kompromisem. Andrzej Gwiazda (jeden z przywódców „Solidarności”) w telewizyjnym wystąpieniu odwołał strajk generalny. Kryzys opanowano, jednak władza już wiedziała, iż jest to gra na czas. W lipcu 1981 roku strona radziecka zwiększyła ilość stacjonujących w Polsce czołgów o ponad 600 zaś marszałek Wiktor Kulikow zażądał, aby w dowództwie Ludowego Wojska Polskiego znaleźli się na stałe radzieccy doradcy. Równocześnie przygotowywano już się do ogłoszenia stanu wojennego. Operacja była przecież potężnym wyzwaniem logistycznym.

Pod koniec wakacji (sierpień 1981) wydrukowano w Moskwie stosowne obwieszczenie z wolnymi miejscami na nazwiska członków Rady Państwa i datę. Do czasu realizacji coś się przecież mogło zmienić. Od tego momentu do wprowadzenia stanu wojennego wystarczyła jedna decyzja polityczna. Czekano na dogodny moment, który cechowałby się zmęczeniem społeczeństwa oraz okolicznościami mogącymi przerzucić odpowiedzialność za stan państwa na „Solidarność”. Znamienne jest, iż cała operacja realizowana była w bardzo wąskim gremium wojskowym, bez informowania o tym fakcie członków rządu, Sejmu, Rady Państwa (organu władnego do podjęcia tej decyzji), a nawet członków Biura Politycznego i Sekretariatu KC PZPR.

Jako przyczynę wprowadzenia rozwiązania siłowego w Polsce była konieczność ratowania kraju przed kryzysem. Już w kwietniu 1981 roku do życia wróciły kartki, poprzez które reglamentowano w Polsce żywność (określona ilość konkretnych artykułów – mięsa, mąki, ryżu itp. – przypadała na jedną osobę na miesiąc). Dodatkowo podkreślano groźbę strajku w zakładach produkujących węgiel i energię elektryczną i cieplną w sytuacji, kiedy trwała zima. Jakie były prawdziwe powody – nie ma jednoznaczności. Faktem jest, iż ujawnione w grudniu 2008 akta CIA obalają możliwość sowieckiej interwencji. Dane to o tyle wiarygodne, iż przygotowane na podstawie raportów pułkownika Ryszarda Kuklińskiego – członka ścisłego dowództwa Ludowego Wojska Polskiego, który po zrozumieniu prawdziwej istoty reżimu komunistycznego, zdecydował się działać dla wywiadu amerykańskiego. Zresztą argumenty przemawiające za niechęcią radziecką do interwencji można znaleźć także gdzie indziej. Choćby w słowach Jurija Andropowi, szefa KC KPZR, a także w fakcie, iż w tamtym czasie ZSRR zaangażował się w bardzo wycieńczającą i kosztowną wojnę w Afganistanie. Wyjaśnianie zatem przyczyn wprowadzenia stanu wojennego przez Wojciecha Jaruzelskiego wydaje się utraciło wiarygodność. Najprawdopodobniej powodem była obawa przed zmianami i utratą władzy.

Koszty społeczne wprowadzenia stanu wojennego były ogromne. Przede wszystkim w pierwszych dniach po jego wprowadzeniu przeprowadzono pacyfikację kopalni „Wujek” w wyniku czego zginęło 9 górników. Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej (ZOMO) podejmowały akcje mające na celu rozbicie wszelkich miejsc, gdzie stawiano by opór. Aresztowano i internowano kilkanaście tysięcy członków „Solidarności”. Zwalniano masowo z pracy (państwo było niemal jedynym pracodawcą), szykanowano, oczerniano i zniesławiano działaczy opozycji czym chciano ich skompromitować (prowokacje, podrzutki), zmuszano szantażem do współpracy. Największą stratą była jednak emigracja ponad miliona osób które z przyczyn politycznych musiały szukać bezpieczeństwa poza granicami Polski.

Stan wojenny został ostatecznie zniesiony 22 lipca 1983, choć część praktyk represyjnych i wprowadzonych rozwiązań prawnych stosowano do końca trwania PRL-u, a zatem do lata 1989.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych