Stan nadzwyczajny

Jest to szczególnego rodzaju stan prawny, z jakim mamy do czynienia w sytuacjach różnego rodzaju zagrożeń, w których zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające dla utrzymania bezpieczeństwa publicznego. W świetle Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 roku istnieją trzy typy okoliczności, których zaistnienie skutkuje trzema szczególnymi stanami prawnymi. Nazywane są one kolejno: stanem wojennym, stanem wyjątkowym i stanem klęski żywiołowej.

Stan nadzwyczajny może być wprowadzony tylko na podstawie ustawy, w drodze rozporządzenia – wprowadza go zatem Prezydent bądź Rada Ministrów (w zależności od typu stanu nadzwyczajnego) na podstawie odpowiedniego ustawowego umocowania. Niezmiernie ważną kwestią jest jednak to, iż wprowadzany stan nadzwyczajny musi być adekwatny do zaistniałej sytuacji i realizowany tak, aby jak najszybciej przywrócić warunki normalnego funkcjonowania państwa.

W odniesieniu do każdego ze stanów nadzwyczajnych istnieje katalog określonych kwestii prawnych, które mają najwyższą rangę i nie mogą być w czasie jego trwania zmienione: Konstytucja, ordynacje wyborcze do Sejmu, Senatu i organów samorządu terytorialnego, ustawa o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej oraz ustawy o stanach nadzwyczajnych. Dodatkowo w czasie stanu nadzwyczajnego oraz w ciągu 90 dni po jego zakończeniu nie może być skrócona kadencja Sejmu, przeprowadzane referendum ogólnokrajowe, nie mogą być przeprowadzane wybory do Sejmu, Senatu, organów samorządu terytorialnego oraz wybory Prezydenta Rzeczypospolitej, a kadencje tych organów ulegają odpowiedniemu przedłużeniu.

stan wojenny

Jest najbardziej restrykcyjnym z wymienionych trzech stanów. Zostaje on wprowadzony w przypadku zewnętrznego zagrożenia państwa, zbrojnej napaści na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej lub gdy z umowy międzynarodowej wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji. Wprowadza go na cały terytorium bądź na jego części Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów.

stan wyjątkowy

Wprowadzany przez Prezydenta RP na wniosek Rady Ministrów w razie zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego. Jest on wprowadzany na okres nie dłuższy niż 90 dni, na części albo na całym terytorium państwa. Istotne jest, iż za zgodą Sejmu i na czas nie dłuższy niż 60 dni istnieje możliwość jego przedłużenia.

stan klęski żywiołowej

Wprowadzany przez Radę Ministrów w celu zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej. Konstytucja stanowi przy tym, iż nie może on trwać dłużej niż 30 dni, chyba że zgodę na to wyrazi Sejm.

Każdy ze stanów nadzwyczajnych charakteryzuje się tym, iż w czasie jego trwania mogą być ograniczone różne z zapisanych w rozdziale II Konstytucji wolności i prawa obywatelskie. Ustawa określająca zakres ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela w czasie stanu wojennego i wyjątkowego nie może jednak ograniczać kwestii dotyczących godności człowieka, obywatelstwa, ochrony życia, humanitarnego traktowania, ponoszenia odpowiedzialności karnej, dostępu do sądu, dóbr osobistych, sumienia i religii, zgłaszania petycji oraz kwestii związanych z zagadnieniami rodziny i dzieci. Wedle Konstytucji w czasie stanu nadzwyczajnego niedopuszczalne jest także ograniczenie wolności i praw człowieka i obywatela wyłącznie z powodu rasy, płci, języka, wyznania lub jego braku, pochodzenia społecznego, urodzenia oraz majątku.

Można natomiast w czasie trwania stanu klęski żywiołowej ograniczyć wolności i praw człowieka i obywatela z zakresu wolności działalności gospodarczej, wolności osobistej, nienaruszalności mieszkania, wolności poruszania się i pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, prawa do strajku, prawa własności, wolności pracy, prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz prawa do wypoczynku.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych