Sprawiedliwość społeczna

Doktryna polityczna wzbudzająca wiele kontrowersji, dotykająca spraw z zakresu filozofii, ekonomi i prawa. Pojęcie sprawiedliwości społecznej w sposób bardzo ścisły związane jest z kwestią statusu społecznego (a zatem z problematyką nierówności materialnych), którego duże rozbieżności uznawane są wedle doktryn socjaldemokratycznych i chadeckich za przejaw niesprawiedliwości. To prowadzi nas do konkluzji, iż pojęcie sprawiedliwości społecznej jest bardzo blisko związane z zagadnieniem równości. Nie jest ono jednak jednoznaczne, a niektórzy jego krytycy uważają (jak choćby Friedrich August von Hayek), iż z powodu swojej nieokreśloności nie posiada ono jakiegokolwiek sensu. Zagadnienie jednak jest o tyle istotne, iż przywołanie tego pojęcia nastąpiło zarówno w Konstytucji PRL z lipca 1952 jak i w aktualnie obowiązującej z 1997 (art. 2 – „Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej”). Stąd też trzeba wyraźnie zaznaczyć, iż pojęcie to ma charakter prawny i może podlegać wykładniczym orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego.

Wydaje się, iż kluczowym elementem sporu o sprawiedliwość społeczną jest próba teoretycznego rozstrzygnięcia dylematu zawartego w pytaniu: Sprawiedliwość pod jakim względem? Albowiem podstawową kwestią każdej koncepcji sprawiedliwości jest rozstrzygana przez nią materia. Dla przykładu koncepcja liberalna postuluje, aby za wcielenie idei sprawiedliwości uznać sytuację, w której zapewnia się wszystkim podmiotom równość pod względem wolności. Tłumaczy się to tym, iż tylko tak rozumiana równość nie ogranicza naturalnego prawa każdego człowieka do dysponowania samym sobą i swoimi zasobami. Co w końcowym efekcie tworzy system równej wolności dla poszczególnych jednostek (każdy może swobodnie dążyć do realizacji własnej koncepcji dobrego życia), a także poprzez swobodną działalność gospodarczą zapewnia stały wzrost poziomu życia. W tak ujmowanej koncepcji sprawiedliwości państwo powinno zajmować się jedynie ochroną wolności jednostek przed ingerencją innych jednostek (także tych, którym powierzono wypełnianie tego zadania). Przeciwko tej koncepcji krytykę wypowiada z jednej strony głos socjaldemokratyczny, z drugiej związany z nauczaniem społecznym Kościoła. Oba wychodzą z innych przesłanek, jednak wnioski brzmią podobnie. Po pierwsze sama wolność to nie tylko kwestia zapewnienia nieingerencji ze strony innych jednostek (gdyż spełnienie tego wymogu jedynie otwiera drogę do działania), ale także ekonomicznych fundamentów indywidualnej niezależności. Chodzi zatem o stworzenie warunków pomocy do pozyskiwania źródeł utrzymania oraz rozwoju wiedzy i umiejętności. Drugi argument krytyczny wobec głosu liberalnego to przekonanie, iż tzw. system równej wolności kreuje narastanie nierówności o charakterze społecznym i ekonomicznym. Co prowadzić ma ostatecznie do konfliktów społecznych i ostatecznie do wielostronnych naruszeń.

Ostatecznie koncepcja sprawiedliwości społecznej postuluje budowanie świata bardziej równego za pomocą środków instytucjonalnych. Problemem jednak jest pytanie: Do jakiego poziomu i w zakresie jakich rodzajów działalności należy podejmować ingerencję? We współczesnych krajach realizujących ideę państwa dobrobytu (bądź państwa socjalnego), zarówno w pełnym jak i ograniczonym zakresie, trzy przestrzenie są szczególnie brane pod uwagę: edukacja, opieka zdrowotna i pomoc socjalna.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych