Społeczeństwo obywatelskie

To jedno z kluczowych pojęć społecznych współczesności, często mylone z pojęciem społeczeństwa demokratycznego, wobec którego używane jest jako synonim. Oba pojęcia nie są jednak tożsame i nie jest uprawnione używanie ich jako zamienników. Błąd w ich potocznym rozumieniu może brać się przede wszystkim stąd, iż w społeczeństwach opierających swoją konstrukcję ustrojową na wolności i równości często występują ze sobą łącznie. Jeżeli jednak społeczeństwo demokratyczne to takie, w którym władza wybierana jest w wolnych wyborach (najbardziej pojemne z kilku kryteriów wymienianych przez amerykańskiego politologa Roberta Dahla), to społeczeństwo obywatelskie charakteryzuje określony poziom aktywności obywatelskiej. Można zatem wyobrazić sobie społeczeństwo demokratyczne (ma wolne wybory), ale nieobywatelskie (jest bierne), i odwrotnie. Przykładem były czasy Solidarności, kiedy w systemie komunistycznym, monopartyjnym, ogarniętym przez społeczny zastój, zrodził się ruch społeczny obejmujący w szczytowym momencie około 10 mln osób.

Społeczeństwo obywatelskie to takie, które podejmuje aktywne działania dla zaspokojenia własnych potrzeb. Jak sama nazwa wskazuje – działa z mocy samych obywateli, którzy wkraczają na scenę społeczną i biorą sprawy w swoje ręce. Oczywiście istnienie społeczeństwa obywatelskiego jest znacząco wzmacniane przez rozwiązania demokratyczne, jednak nie jest z nimi tożsame. Społeczeństwo obywatelskie to zatem typ społeczeństwa silnie podmiotowego, zachowującego niezależność działania od władzy i samodzielnie dążącego do zaspokajania własnych potrzeb w życiu społecznym. Społeczeństwo takie posiada wysoką świadomość dziejących się wydarzeń i zdolność artykułowania swoich racji. Działania społeczeństwa obywatelskiego mogą poprzez rozmaite manifestacje wyrażać jego sprzeciw wobec określonej polityki, jednak dzieje się to zawsze bez użycia przemocy – choć nie zawsze musi być zgodne z prawem. W przypadku zaś, gdy działania społeczeństwa są wyrazem jawnego sprzeciwu wobec panującego reżimu, określamy to mianem obywatelskiego nieposłuszeństwa.

Idea społeczeństwa obywatelskiego powstała w umysłach oświeceniowych filozofów (m.in. Johna Locke’a) i wyrażała nową wizję podmiotowości społeczeństwa, w której przestaje być ono jedynie biernym aktorem w ręku panujących. W dzisiejszej Europie funkcjonowanie społeczeństwa obywatelskiego wiąże się z systemem demokratycznym, który zapewnia warunki jego swobodnego istnienia. Dotyczy zaś wszelkich spraw, od politycznych począwszy, poprzez kulturalne, wychowawcze, socjalne, a na ekonomicznych kończąc. A zatem wszystkich, w których skrywa się realizacja społecznie istotnych potrzeb.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych