Samorząd terytorialny

To jedna z dwóch gałęzi administracji publicznej, stanowiąca realizację kluczowego założenia idei społeczeństwa demokratycznego. Opiera się na przekonaniu, iż w przypadku spraw dotyczących samych zainteresowanych, ich realizacją powinny zajmować się wybierane przez nich instytucje. Stąd też w państwach realizujących to przekonanie, w sferze działania administracji publicznej władza realizowana jest zarówno poprzez organy centralne (administracja centralna), jak i te wybierane przez samych obywateli (administracja samorządowa).

Samorząd terytorialny w Polsce wyłonił się na powrót w roku 1990, kiedy rozpoczynając reformę administracyjną przywrócono dwustopniowy podział administracyjny, tworząc poza istniejącymi województwami gminy. Całość dopełniono w roku 1999 kiedy dodano element pośredni w postaci powiatów. Próbując ująć całe zagadnienie definicyjnie można powiedzieć, iż samorząd to forma organizacyjna wyodrębnionej grupy społecznej, która na skutek przyznania jej osobowości prawnej i wyposażenia w określone organy i instytucje, może decydować w zakreślonych przez prawo granicach o żywotnych dla siebie sprawach. Realizuje to rzecz jasna za pośrednictwem swoich przedstawicieli lub bezpośrednio. Ważne jest podkreślenie przy tym jednej kwestii: samorząd to zrzeszenie osób, którym przyznaje się prawo realizacji części zadań z zakresu administracji publicznej, których dotyczą skutki realizacji tych zadań. Nie może być więc tak, iż zadania jakie postawione są przed samorządem, obejmują kwestie nie dotyczące danej społeczności.

Omawiając kwestię samorządu terytorialnego podkreślenia wymaga to, iż do danej społeczności samorządowej należy się z mocy samego prawa. Nie jest to zatem kwestia wyboru. Dodatkowo należy podkreślić (gdyż jest to nagminny błąd), iż samorząd to nie tylko wyspecjalizowane instytucje, ale cała społeczność zamieszkująca dany teren. To, co określa się mianem samorządu, w rzeczywistości jest tylko jego instytucjonalnym ramieniem. Samorząd to cała społeczność, a owo ramię to organy samorządu.

Podstawę prawną dla funkcjonowania w Polsce samorządu określają dwie ustawy: z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (na jej podstawie tworzenie, łączenie, podział i likwidacja gmin oraz ustalenie ich granic, nazw i siedzib, odbywa się w drodze rozporządzenia Rady Ministrów; proces ten ma być tak przeprowadzany, aby obszar danej jednostki samorządowej był jednorodny ze względu na układ osadniczy i przestrzenny oraz więzi społeczne i gospodarcze) oraz ustawa z 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (gmina, powiat, województwo). Na tej podstawie widzimy wyraźnie, iż z samego tytułu zamieszkiwania na danym terytorium (kryterium zameldowania) każdy obywatel Rzeczpospolitej należy równocześnie do trzech wspólnot samorządowych.

Kluczową sprawą dla funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce jest nadanie mu osobowości prawnej, podlegającej sądowej ochronie. Znaczy to, że jakiekolwiek naruszenie przez organ państwowy suwerenności któregoś z organów samorządowych może być przedmiotem zaskarżenia. Ma to swoje źródło w podstawowej przesłance jaka przyświecała twórcom istniejącego w Polsce samorządu, to znaczy w chęci stworzenia realnie istniejących podmiotów prawa, które mogłyby rozwiązywać istotne dla danej społeczności sprawy. Stąd też przyjęto założenie, iż relacje państwo – samorządy opierać się będą na wywodzonej z nauczania społecznego Kościoła zasadzie pomocniczości (wobec której używa się niekiedy wymiennie – choć nie do końca trafnie – pojęcia zasady subsydiarności). Wedle jej założeń w art. 163 Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r. sformułowano zasadę domniemania kompetencji gminy: „Samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych”. Jeśli zatem określone zadanie nie jest zastrzeżone dla jakiegoś konkretnego organu, domniemywa się, iż to właśnie gmina i jej organy mają pierwszeństwo do ich realizacji.

Charakterystyka samych zadań organów samorządowych jest dość szeroka. Warto jedynie powiedzieć, iż dostosowane są one do możliwości finansowych i organizacyjnych danej jednostki samorządu. Stąd też istnieje w Polsce ścisły podział zadań przypisanych poszczególnym szczeblom samorządowym. Przykład: jeśli chodzi o drogi, odpowiedzialność za pewną ich część ponosi gmina, za inną powiat, a za jeszcze inną województwo – adekwatnie do możliwości samego szczebla samorządowego. Podobna sytuacja występuje w przypadku wielu innych kwestii (np. szkół).

Jeśli chodzi o organy samorządowe to na każdym szczeblu do 27 października 2002 istniał swoisty trójelementowy podział władzy. W przypadku gminy był to podział na radę (organ prawodawczy), zarząd (organ wykonawczy) oraz wójta, burmistrza bądź prezydenta (organ kierujący pracami zarządu). W przypadku powiatu był to podział na radę, zarząd oraz starostę. Zaś w przypadku województwa podział obejmował sejmik wojewódzki (organ prawodawczy), zarząd oraz marszałka województwa stojącego na czele zarządu. Począwszy od wyborów samorządowych 27 października 2002 roku miejsce zarządów w gminach zajęli wybierani w wyborach bezpośrednich wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Zarejestruj się Zapomniałem hasła...
Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych