Reżim polityczny

Oznacza faktyczny sposób sprawowania władzy w danym państwie, a także typ stosunków pomiędzy władzą a obywatelami. Składa się na niego kilka kluczowych kwestii. Po pierwsze metody, w jakich prowadzona jest polityka wewnętrzna danego państwa – czy jest ona otwartą debatą czy też ma znamiona realizacji określonych linii ideologicznych. Po drugie sposób traktowania obywateli – podmiotowy bądź przedmiotowy. Po trzecie stosunek do takich kwestii jak wolności i prawa polityczne, wolność słowa, wolność sumienia i wyznania, wolność zakładania partii politycznych itp. I wreszcie kwestie związane z konstrukcją systemu prawa (niezawisłe sądownictwo, nadrzędność prawa nad arbitralnymi decyzjami władzy, instancyjność postępowania sądowego, istnienie mechanizmów i instytucji chroniących prawo).

W świetle tego opisu możemy dokonać podziałów reżimów politycznych na trzy główne: demokratyczny, autorytarny i totalitarny. Pierwszy z nich (demokratyczny) opiera się na założeniu, iż władza stanowi formę organizacyjnego i siłowego ramienia suwerena, którym jest Naród. Państwo zatem realizujące założenia reżimu demokratycznego nie tylko szanuje określone prawa i wolności obywateli, ale powstaje właśnie dla ich ochrony. Punktem wyjścia jest zatem domniemanie wolności działań poszczególnych jednostek, a ich ograniczenie wynika jedynie z ochrony porządku publicznego. Takie państwo stosuje zasadę wyborów powszechnych, wolności środków komunikowania masowego i wolności gospodarczej. Władza jest podzielona, a istniejące konstytucyjne rozwiązania chronią obywateli przed jej nadużyciami.

Drugim typem reżimu jest reżim autorytarny. Stosowane w nim rozwiązania wynikają z przekonania, iż państwo stanowi szczególne dobro, które nie może podlegać swobodnej krytyce i grze politycznej. Stąd też ogranicza się istnienie opozycji czy też w ogóle wolności politycznych obywateli, jednak nie ingerując w życie prywatne. Często gospodarka bazuje na rozwiązaniach łączonych – wolnorynkowych i etatystycznych, gdzie najważniejsze gałęzie gospodarki pozostają w rękach państwa. Istnieje także cenzura, choć ogranicza się ona raczej do kwestii politycznych, związanych z funkcjonowaniem samego aparatu władzy.

I wreszcie reżim totalitarny. Ingeruje nie tylko w życie polityczne (publiczne), ale również w życie prywatne swoich obywateli, łącznie z jego wymiarem intymnym. Traktuje każdego człowieka jedynie jako przedmiot realizacji określonej ideologii. Dobro indywidualnych obywateli nie istnieje – liczy się jedynie dobro państwa bądź partii. Kto nie akceptuje takiego dobra, traci swoje prawa, łącznie z prawem do życia. Stąd w systemie totalitarnym istnieje rozbudowany system terroru i kontroli (tajna policja, system donosicieli, tajnych współpracowników), nadzorujący każdy fragment ludzkiego życia. Nie wystarczy, że jednostki nie wyrażają pewnych myśli publicznie. Nie wolno im tego robić także prywatnie. A żeby pewne krytyczne wobec panującego reżimu stwierdzenia nie przyszły im na myśl, w umysłach jednostek wszechobecna propaganda stara się tworzyć jedynie słuszne obrazy. Gdyby jednak i tym sposobem nie udało się zrealizować wyznaczonego zadania, wszechobecny terror dokona reszty – zmusi jednostkę do myślenia tego, czego oczekuje od niej reżim. A jeśli stawiać będzie opór, wtedy jedynym wyjście będzie likwidacja takiej jednostki.

Należy pamiętać, iż samo pojęcie reżimu nie ma charakteru wartościującego, ale opisowy. Najczęstszy błąd rozumienia tego pojęcia polega na tym, iż rozumie się przez nie jedynie te rozwiązana polityczno – ustrojowe, które zbudowane są na przemocy i uprzedmiotowieniu obywateli. A przecież demokracja też jest reżimem. Takie odczytywanie tego pojęcia wynika prawdopodobnie stąd, iż słowo reżim było i jest najczęściej używane w odniesieniu do państw autorytarnych i totalitarnych (np. wobec Białorusi najczęściej używanym „zaimkiem” jest „reżim Aleksandra Łukaszenki”, co ma wskazywać, iż jest to państwo, w którym znaczenie ma de facto jedna osoba).

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych