Rewolucja

Pojęcie oznaczające radykalne dokonujące się w krótkim czasie zmiany społeczne. W zależności od tego, w jakiej dokładnie dziedzinie życia zachodzi wyróżniamy rewolucje społeczno polityczne, gospodarczo – ekonomiczne, techniczne i kulturowe. Jednak pojęcie to można użyć do każdej dziedziny życia społecznego, w której następuje nagłe przejście z dotychczasowego sposobu istnienia jakiegoś istotnego społecznie elementu, do sposobu nowego.

W przypadku rewolucji społecznych mamy do czynienia ze zmianami w dwóch dziedzinach życia: reżimie politycznym czyli sposobie sprawowania władzy w danym państwie oraz w systemie społecznym czyli w układzie zależności i stosunków społecznych panujących w danym społeczeństwie. Przykładami rewolucji, w których nastąpiła zmiana w obu tych wymiarach były m.in. rewolucje francuska i bolszewicka. Obalony został przez nie funkcjonujący do tej pory system społeczny i układ zależności między poszczególnymi społecznościami, grupami i jednostkami, efektem tego była (szczególnie w przypadku bolszewickim) anomia, czyli zjawisko rozbicia obowiązujących dotychczas systemów norm społecznych. Jak podkreśla wielu badaczy stało się to na skutek prób wprowadzania w życie abstrakcyjnych idei z zakresu równości i sprawiedliwości, które napotkawszy na opór rzeczywistości (bądź inaczej – na jej radykalne nieprzystawanie do niej) musiały być wprowadzane z użyciem przemocy na ogromną skalę.

Innym przykładem rewolucji reżimowych były rewolucje angielska (chwalebna rewolucja) i amerykańska. W nich jednak – w przeciwieństwie do rewolucji francuskiej i bolszewickiej – chodziło o zmianę panujących stosunków władzy, nie zaś o wywrócenie do góry nogami panującego porządku społecznego. W tym świetle Robert Conquest (badać zjawiska XX wiecznych totalitaryzmów) w swoich Uwagach o spustoszonym stuleciu pisał, iż „rewolucja angielska z 1688 roku i rewolucja amerykańska z roku 1776, obie podjęte gwoli ochrony porządku prawnoustrojowego, nie miały charakteru zmiany totalnej i utopijnej”. Można powiedzieć, iż ich rewolucyjność polegała nie na realizacji abstrakcyjnych idei poprzez proces całkowitego burzenia i stawiania budowli od początku, ale modyfikowania tego, co istniało. W tej kwestii Robert Conquest pisał: „Odcięcie głównego korzenia to w pewnym sensie operacja na mniejszą skalę aniżeli usunięcie szeregu uschłych gałęzi. Trzymając się tej samej metafory, zabicie drzewa jest znacznie łatwiejsze i wymaga znacznie mniejszej wiedzy dendrologicznej niż skuteczne jego przycięcie”. W ujęciu Conquesta rewolucja francuska i bolszewicka przedstawiały model pierwszy mając już w swoich założeniach zadatki do totalności, rewolucje anglosaskie kierując się umiarem i brakiem utopijności nawiązywały do modelu drugiego.

Innym typem rewolucji reżimowych opierających się na założeniu przywracania porządku i właściwego kształtu stosunków społecznych, aniżeli na budowaniu utopijnych idei były rewolucje okresu Jesieni Ludów w Europie w roku 1989. W ich wyniku nie chodziło o realizację jakiejś wielkiej idei mającej znamiona totalności, ale o uwolnienie społeczeństwa od niesprawiedliwych i dyktatorskich rządów reżimu komunistycznego. Ich umiar i bezkrwawość (poza Rumunią gdzie byłego dyktatora Caucescu rozstrzelano) ewidentnie nawiązują do „usuwania uschłych gałęzi” aniżeli do odcinania korzenia. I w tej materii były bardziej podobne do angielskiej chwalebnej rewolucji czy też do amerykańskiej walki o niepodległość, niż do wszelkich innych europejskich przewrotów społecznych (rewolucji francuskiej czy bolszewickiej).

Do innych typów rewolucji zaliczamy także te o charakterze technologicznym; polegają one na radykalnym przekształceniu świata społecznego, jego organizacji i sposobie funkcjonowania, na skutek dokonania zmian w zakresie technologicznym. Przykładem może być rewolucja przemysłowa, gdzie wynalezienie maszyny parowej całkowicie odmieniło charakter ludzkiej pracy a w konsekwencji spowodowało zupełnie nowy procesy jakim była industrializacja i urbanizacja, a także rewolucja informatyczna XX wieku, na skutek której wpierw doszło do stworzenia komputera osobistego, a następnie powstania internetu (co zupełnie odmieniło możliwości transmitowania informacji. Jeszcze inną formą rewolucji jest rewolucja kulturalna, której przykładem jest kontrkultura i rewolta seksualna lat 60-ych XX wieku.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych