Prawo międzynarodowe

W języku potocznym, a nierzadko także w publicystyce dotyczącej stosunków międzynarodowych, pojęcie to odnosi się do tzw. prawa międzynarodowego publicznego, która obejmuje normy prawne regulujące stosunki między publicznymi podmiotami prawa międzynarodowego, a zatem państwami i organizacjami międzynarodowymi.

Do źródeł prawa międzynarodowego zalicza się głównie trzy typy źródeł: umowy międzynarodowe (które mają największe znaczenie, gdyż ich stronami są państwa zobowiązujące się do określonych kwestii), zwyczaj międzynarodowy (a zatem formy regulacji mające charakter nieformalny, wynikające z tradycji i obyczaju, z faktu, iż na przestrzeni wielu stuleci określona liczba państw postępowała w określony sposób) i wreszcie zasady prawa będące wynikiem rozstrzygnięć międzynarodowych trybunałów. Jednak chcąc oddać rzeczywisty zakres źródeł prawa, należy do nich także zaliczyć wszelkie niewiążące deklaracje i uchwały podmiotów społeczności międzynarodowej (np. konwencje ONZ-u).

Ujmując sprawę historycznie, uregulowania będące protoplastą obecnych rozwiązań prawno-międzynarodowych wiązały się ściśle z prowadzeniem wojen. Wojna była w przeszłości niemal podstawowym sposobem prowadzenia międzypaństwowej polityki. Dotyczyło to zatem kwestii wypowiadania wojen, zawierania pokojów i traktatów o przymierzu zbrojnym oraz statusu poselstw. Widać to choćby na przykładzie najbardziej bodaj znanego dzieła z wczesnych czasów nowożytnych – O prawie wojny i pokoju z 1625 – w którym Hugo Grotius podejmuje się skodyfikowania ius bellum (prawa wojny) i ius pacem (prawa pokoju). Momentem szczytowym dla pewnego okresu historii w zakresie tworzenia prawa międzynarodowego był Kongres Wiedeński, w czasie którego od września 1814 r. do czerwca 1815 r. po raz pierwszy na taką skalę dokonywano ustaleń porządku międzynarodowego. W czasie pierwszej wojny światowej, z racji jej brutalności, przy równoczesnym wzroście świadomości społecznej na temat tego, co dzieje się na frontach oraz wzroście samego znaczenia opinii publicznej, kluczową sprawą stała się idea humanitaryzmu. A zatem prowadzenie wojny w taki sposób, aby minimalizować ludzkie cierpienie.

I wreszcie po II wojnie światowej powstaje Karta Narodów Zjednoczonych – dokument uważany za najwyższą instancję regulująca działania podmiotów międzynarodowych. Fakt, iż nie posiada on charakteru wykonawczego, a ONZ nie ma kompetencji władczych wobec państw łamiących postanowienia Karty (jak w prawie wewnętrznym kompetencje państw wobec obywateli), nie umniejsza to jego międzynarodowego znaczenia. Bycie uznanym za pełnoprawnego członka społeczności międzynarodowej i możliwość stosowania sankcji gospodarczych czasami wystarcza do pozytywnego rozwiązania określonego sporu. Rzecz jasna bywa też, że nie.

W przypadku pewnych grup państw, wprowadzane między nimi rozwiązania prawne sprawiają, iż znaczenie prawa międzynarodowego zaczyna nie tylko wzrastać, ale bywa też, iż staje ono w hierarchii prawa wyżej niż ustawy parlamentarne. Jest tak w sytuacji, kiedy dane państwa tworzą między sobą organizację międzynarodową (międzynarodową organizację międzyrządową), której prawo na terenie państw członkowskich stosuje się bezpośrednio i ma charakter ius cogens.

Jeśli chodzi o status prawa międzynarodowego, to cechą dla niego charakterystyczną jest brak w jego ramach jakiejkolwiek jednoznacznej struktury. Poszczególne akty prawne nie znajdują się wobec siebie w jakiejkolwiek hierarchii, poza pewnymi elementami prawa tworzonego przez organizacje międzynarodowe. To prawo ma jednak zastosowanie jedynie wobec tych, którzy samodzielnie zgodzili się być w obszarze jego oddziaływania. Jest to zatem rzecz nie mająca swojego odpowiednika w systemie prawa państwowego, gdyż w nim wszystkie normy o charakterze ius cogens nie mogą być elementem wyboru. Dodatkowo trzeba podkreślić, iż nawet w przypadku rozwiązań o charakterze bezwzględnym nie istnieje żaden podmiot mogący – niczym suweren – narzucić państwom swoją wolę. Nawet w Unii Europejskiej wszelkie sankcje za odstępstwa od zobowiązań mają jedynie charakter kar finansowych czy prawnych, ale w żaden sposób prewencyjnych, siłowych. Siłą na obszarach państw członkowskich dysponują jedynie one same. Najtrudniejszą kwestią istniejącą w prawie międzynarodowym jest zatem kwestia respektowania jego postanowień. Jak wiemy przyjęta za powszechną zasada, iż pacta sunt servanda (umów zawartych należy dotrzymywać) bez istnienia ciała posiadającego zdolności do represjonowania łamiących prawo (jakim jest władza państwowa w państwie) często jest łamana.

Oprócz prawa międzynarodowego publicznego istnieje także prawo międzynarodowe prywatne, będące podstawą regulacji stosunków między jednostkami w takich kwestiach jak: sprawy majątkowe, rodzinne i opiekuńcze, handlowe i gospodarcze. Prawo to ma zastosowanie, gdy należy rozstrzygnąć sprawę, w której jedną ze stron jest osoba nie będąca obywatelem danego państwa, a materia sprawy wykracza poza prawo państwowe.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych