Patriotyzm

Pojęcie pochodzące od łacińskiego słowa patria czyli ojczyzna, oznaczające postawę poszanowania i umiłowania tego wszystkiego, co jest z nią związane: literatury, sztuki, pamięci dla historii czy wreszcie zamieszkujących w niej ludzi. Wiąże się z gotowością do bezinteresownej pracy na rzecz jej rozkwitu oraz walki w obronie jej niepodległości. Istotne jest przy tym, że prawdziwy patriota dostrzega nie tylko chwalebne karty jej historii, ale także potrafi odnieść się krytycznie dla tego, co okazało się złe. W pojęciu patriotyzmu rozróżnia się dwa istotne komponenty: podmiotowe i normatywne. Komponent podmiotowy oznacza system postaw danej osoby względem ojczyzny, zaś jej podstawą jest przede wszystkim motywacja emocjonalna. W znaczeniu normatywnym występuje jako zestaw norm, określających obowiązki członków społeczności narodowej względem ojczyzny, jej tradycji i mieszkańców – podstawą takiego spojrzenia jest moralne poczucie obowiązku i odpowiedzialności za kontynuację dziejów tego, czego jestem częścią. Często słyszy się głosy, iż patriotyzm jest postawą niebezpieczną, w stosunku do której należy stosować szczególną ostrożność (czy wręcz podejrzliwość), gdyż prowadzić może na manowce ksenofobii, zamknięcia i partykularyzmu. Wydaje się, iż głosy te nie bardzo rozumieją, iż w postawie patriotycznej elementem decydującym o kształcie każdego nawet najprostszego zachowania jest nie tyle egoizm, ale wdzięczność i afirmacja – prawdziwie rozumiany i przeżywany patriotyzm nigdy nie prowadzi do zamknięcia i wykluczania, ale jest otwarty i pełen szacunku dla innych.

Warto w ocenie patriotyzmu i zdjęciu z niego stereotypowych i błędnych przekonań odwołać się do dwóch wypowiedzi osób, bynajmniej nie będących w kwestii przekonań światopoglądowych uosobieniem jednomyślności. Pierwszy fragment jest wypowiedzią Jana Nowaka Jeziorańskiego: „Patriotyzm jest uczuciem. Nacjonalizm – światopoglądem. Patriotyzm jest uczuciem miłości do wspólnoty duchowej i materialnej wszystkich pokoleń przeszłych, żyjących i przyszłych, miłości wspólnoty ludzi osiadłych na tej samej ziemi, używających wspólnego języka, złączonych wspólną przeszłością, tradycją, obyczajem i kulturą. Słowa „patriota” i „patriotyzm” budzą jakieś ciepło. Patriotyzm lokujemy na szczycie hierarchii wartości doczesnych. Oznacza on gotowość do ofiary, wyrzeczeń, poświęceń, nie wyłączając ofiary z własnego życia, a także, co najtrudniejsze, życia najbliższych – rodziców, małżonków, dzieci. (…) Patriotyzm jest wysoką wartością moralną, bo uczucie przywiązania do własnego kraju nie idzie w parze z nienawiścią czy wrogością do innych. Patriotyzm mieści w sobie szacunek i sympatię wobec patriotyzmu innych. W przeciwieństwie do nacjonalizmu patriotyzm nie jest konfliktogenny. Wręcz przeciwnie – towarzyszy mu często, choć nie zawsze, poczucie solidarności z ruchami patriotycznymi innych narodowości”.

Drugi fragment jest autorstwa Agnieszki Graff, która polemizuje z tekstem Tomasza Żuradzkiego „Patriotyzm jest jak rasizm”. W tekście tym Żuradzki pisze: „Z bezstronnego punktu widzenia, który charakteryzuje myślenie moralne, patriotyczne uniesienia i przedkładanie zobowiązań wobec jednych ludzi nad zobowiązania wobec innych tylko dlatego, że akurat żyją na niewłaściwym skrawku ziemi, są jak rasizm. Różne traktowanie ludzi ze względu na ich kolor skóry nie różni się niczym od różnicowania ich na podstawie miejsca zamieszkania”. Agnieszka Graff odpowiada: „Istnieje zasadnicza różnica między patriotyzmem i nacjonalizmem. Miłość do własnego kraju nie jest sprzeczna ani z otwartością na świat, ani ze sprzeciwem wobec zachowań plemiennych własnego narodu, takich jak rasizm, ani nawet z pacyfizmem i niechęcią do popisów militarnych w rodzaju defilady z 15 sierpnia. (…) Dodajmy, że patriotyzm nie musi się też wiązać z „tożsamością narodową” rozumianą w kategoriach wspólnoty krwi, a nawet kultury. Istnieją formy patriotyzmu oparte na obywatelskości, a w Kanadzie, Australii czy USA świetnie się miewa patriotyzm wielokulturowy – głębokie przywiązanie ludzi o rozmaitych rodowodach etnicznych do pewnego projektu politycznego. Trudno o większych patriotów amerykańskich niż najnowsze pokolenia imigrantów. Zaś o polskim patriotyzmie wiele się można dowiedzieć nie tylko z historii Powstania Warszawskiego, ale także z lektury wspomnień wielu polskich Żydów z okresu międzywojnia. (…) O różnicy między patriotyzmem a nacjonalizmem pisał w 1981 r. Jan Józef Lipski w słynnym tekście „Dwie ojczyzny – dwa patriotyzmy”. Twierdził wręcz, że w skrajnych przypadkach nacjonalista i patriota należą właściwie do różnych ojczyzn. Piętnował megalomanię narodową i szowinizm nie tylko jako nieetyczne, niechrześcijańskie i głupie, ale także jako niepatriotyczne i zgubne dla Polski”.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych