Organizacja Narodów Zjednoczonych

ONZ, organizacja międzynarodowa zrzeszająca państwa, której podstawowym zadaniem jest podejmowanie działań wspierających utrzymanie międzynarodowego ładu i bezpieczeństwa oraz przywracanie pokoju w miejscach, gdzie toczą się konflikty zbrojne. Do innych zadań organizacji należy także szereg spraw zawsze towarzyszących światowym konfliktom: ochrona ludności cywilnej, przeciwdziałanie uchodźctwu, tworzenie systemu ochrony praw człowieka, działania na rzecz ochrony zdrowia i ochrona światowego dziedzictwa kultury. Dodatkowo organizacja zaangażowana jest także w rozwijanie pozytywnej współpracy między narodami będąc dla nich dogodnym miejscem do prowadzenia wzajemnych dyskusji.

Podstawowym źródłem autorytetu ONZ jest założenie o jego bezstronności w prowadzonych działaniach, stąd też jedną z jego naczelnych zasad jest rozwiązywanie sporów środkami pokojowymi i unikanie wywierania presji na jakąkolwiek ze stron konfliktu poprzez groźbę użycia siły. ONZ uznaje zatem suwerenność podmiotów państwowych i szanuje ich prawo do integralności nawet w obliczu toczących się konfliktów militarnych. Podjęcie akcji militarnych uznane zostaje za środek ostateczny w obliczu możliwego łamania praw człowieka i gróźb ludobójstwa.

Koncepcja powołania organizacji zrzeszającej państwa i mającej chronić pokój i porządek międzynarodowy była kontynuacją idei zrodzonej po I wojnie światowej, kiedy powołano do życia Ligę Narodów. Jednak z racji jej dotkliwej porażki w okresie międzywojennym, początkowe pomysły powołania systemu bezpieczeństwa zbiorowego nie wywoływał powszechnego optymizmu. Jednak zaangażowanie i upór prezydenta Stanów Zjednoczonych Franklina Delano Roosevelta – głównego orędownika (wraz z żoną) powołania Organizacji Narodów – sprawiły, iż stało się to faktem. Jako twórcę nazwy organizacji wskazuje się brytyjskiego premiera Winstona Churchilla. Pierwsze zarysy nowej inicjatywy przedstawiono w drugiej połowie 1944 roku, kiedy na specjalnym spotkaniu w Waszyngtonie dyskutowali o tym reprezentanci Stanów Zjednoczonych, Związku Radzieckiego, Wielkiej Brytanii, Francji oraz Chin.

Kluczowe działania konstytuujące organizację miały miejsce między 25 kwietnia a 26 czerwca 1945 roku, kiedy to w San Francisco odbyła się konferencja z udziałem 50 państw. Opracowano na niej tekst Karty Narodów Zjednoczonych podpisany przez wszystkie kraje uczestniczące plus przez Polskę, której przedstawiciele nie mieli możliwości uczestniczyć w konferencji. Polskę uznaje się jednak za 51 państwo założycielskie, która podpisała Kartę Narodów Zjednoczonych 15 października 1945, zaś po kolejnych 11 dniach ratyfikowała ją.

Ostatecznie za dzień powołania do życia ONZ uznaje się 24 października 1945 - dzień, w którym końcowe postanowienia konferencji w San Francisco ratyfikowały Stany Zjednoczone, Związek Radziecki, Wielka Brytania, Francja oraz Chiny, czyli pięciu stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ. Siedzibą organizacji został Nowy Jork.

Jeśli chodzi o zadania realizujące cele ONZ-u, to realizowane są one poprzez działalność swoich siedmiu głównych organów. Pierwszym z nich jest Zgromadzenie Ogólne, które będąc formą parlamentu stosującego zasadę równości formalnej (poszczególne państwa wchodzące w skład organizacji mają po jednym głosie) podejmuje wszelkie decyzje należące do zadań statutowych organizacji. Istotną kwestią jest charakter podejmowanych decyzji, który dla kwestii wewnętrznych organizacji ma charakter obligatoryjny, zaś dla członków (czyli państw) ma formę zaleceń. W przeważającej części decyzje na forum Zgromadzenia Ogólnego zapadają zwykłą większością głosów, a jedynie w kilku najważniejszych sprawach większością 2/3 głosów. Jedynym wyjątkiem jest wybór sędziów Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości dla którego niezbędna jest większość bezwzględna.

Drugim organem ONZ jest Rada Bezpieczeństwa, która składa się z piętnastu członków: pięciu stałych (Stany Zjednoczone, Rosja, Wielka Brytania, Francja i Chiny) oraz dziesięciu niestałych, którzy zasiadają w Radzie na dwa lata. Istnieje zasada, iż muszą reprezentować w odpowiedniej ilości poszczególne kontynenty (3 przedstawicieli z Europy, 5 z Azji i Afryki oraz 2 z Ameryki Łacińskiej). Kluczową regułą, która rządzi działaniami Rady jest prawo weta zawieszającego dla każdego ze stałych członków. Znaczy to, iż musi istnieć ich pełna zgoda, aby możliwe było zrealizowanie rozpatrywanych kwestii. Weto jednego z nich niweczy cały proces. Poza tym wymogiem w każdej sprawie o charakterze proceduralnym decyzje podejmowane są zwykłą większością, zaś w sprawach o charakterze merytorycznym większością 9 głosów. Do podstawowych uprawnień Rady Bezpieczeństwa należą takie kwestie jak możliwość nakładania sankcji politycznych i ekonomicznych na kraje naruszające postanowienia Karty Narodów Zjednoczonych, wysłanie w rejon konfliktów misji pokojowych mających na celu zablokowanie toczących się działań, rozdzielanie stron konfliktu oraz chronienie ludności cywilnej. Misje mogą także przez wiele lat pełnić funkcje prewencyjne jak np. w Bośni oraz podejmować działania mające na celu usunięcie skutków konfliktu (naprawa zniszczonej infrastruktury mającej istotne znaczenie dla życia mieszkańców danego rejonu).

Trzeci organ ONZ to Sekretariat, na którego czele stoi Sekretarz Generalny, pełniący swoją funkcję przez pięć lat. Jest on wybierany głosami Zgromadzenia Ogólnego na wniosek Rady Bezpieczeństwa. Jego podstawową funkcją jest inicjowanie na forum Rady Bezpieczeństwa wszelkich kwestii, które mogą zagrażać światowemu pokojowi. Sekretarz przedstawia także corocznie sprawozdanie Zgromadzeniu Ogólnemu z działań poszczególnych organów i instytucji będących częścią ONZ. Jego rola dalece wykracza poza kompetencje administracyjne, gdyż na przestrzeni kilkudziesięciu lat Sekretarz stał się niezwykle ważnym organem polityki ogólnoświatowej, podejmującej działania na rzecz stabilizacji i ładu międzynarodowego.

Dwa ostatnie organy ONZ-u to Rada Gospodarczo-Społeczna, która zajmuje się sprawami ekonomicznymi i społecznymi oraz Rada Powiernicza, która swoją szczególną funkcję pełni wobec obszarów o niejasnej przynależności, nad którymi powiernictwo przejęła ONZ.

Oprócz wspomnianych powyżej instytucji niezmiernie istotnym ciałem jest Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości mający swoją siedzibę w Hadze. Jest to organ składający się z 15 sędziów wybieranych na dziewięcioletnie kadencje głosami Zgromadzenia Ogólnego ONZ oraz Rady Bezpieczeństwa. W każdym z tych organów muszą uzyskać bezwzględną większość głosów. Istotnym rozwiązaniem jest wymienialność 1/3 składu sędziowskiego co trzy lata oraz fakt, iż poszczególni sędziowie muszą być obywatelami innego państwa.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych