Okrągły stół

Terminem tym określa się rozmowy, jakie w pierwszej połowie 1989 roku prowadzili przedstawiciele władz PRL z opozycją i przedstawicielami Kościoła. Wydarzenie to jest jednym z głównych elementów tzw. Jesieni Narodów w Europie i początkiem transformacji ustrojowej w Polsce, w wyniku której przekształcono ustrój w Polsce z dyktatury komunistycznej w demokrację.

Nazwa wydarzenia trwającego od 6 lutego do 5 kwietnia 1989 pochodzi od stołu, przy którym zasiadali przedstawiciele poszczególnych stron w czasie negocjacji. Ideą stojącą u podłoża właśnie takiego rozwiązania było zlikwidowanie podziału na obozy – brak stron mebla miało dawać uczestnikom obrad poczucie niekonfrontacyjności. Autorstwo samej idei przypisuje się Aleksandrowi Kwaśniewskiemu (wtedy członkowi PZPR, a później przez 10 lat Prezydentowi RP), który miał ją sformułować w drugiej połowie 1988 roku. Szukano wtedy formuły na negocjacje z opozycją na czas wzrastających napięć społecznych, a także na przeczuwany zbliżający się upadek komunistycznego reżimu.

W sumie przez cały okres negocjacji w obradach wzięły udział 452 osoby, w tym po stronie rządowej udział wzięły takie osoby jak Czesław Kiszczak, Aleksander Kwaśniewski, Leszek Miller czy Alfred Miodowicz, zaś po stronie opozycyjnej Zbigniew Bujak, Władysław Frasyniuk, Bronisław Geremek, Mieczysław Gil, Aleksander Hall, Jacek Kuroń, Tadeusz Mazowiecki, Adam Michnik i wreszcie Lech Wałęsa. Strona kościelna reprezentowana była m.in. przez biskupa Bronisława Dembowskiego.

Obrady prowadzone były w trzech zespołach, z których każdy miał za zadanie przygotowanie zmian w obrębie innej sfery społeczno – politycznej (zespół ds. gospodarki i polityki społecznej, zespół ds. reform politycznych oraz zespół ds. pluralizmu związkowego). Każdy z zespołów posiadał swoich szefów reprezentowanych przez obie strony negocjacji. Choć w opinii społecznej przetrwało wyobrażenie, iż same rozmowy toczyły się przy okrągłym stole, tak jednak nie było. Główne spotkania miały miejsce w rządowej willi w Magdalence pod Warszawą. W końcowych postanowieniach wypracowano wspólne założenia przyszłych reform. Przede wszystkim uznano, iż będą one wprowadzane w sposób ewolucyjny, to znaczy ze stworzeniem dla strony rządowej gwarancji na zachowanie części przypadającej im władzy. Zdecydowano się na takie zmiany jak wprowadzenie pluralizmu politycznego, wolność słowa, czy niezawisłość sędziów oraz wprowadzenie demokratycznego sposobu powoływania władz. Dodatkowo postanowiono o rozwoju samorządności terytorialnej, a zatem decentralizacji władzy publicznej.

Wśród głównych zmian instytucjonalnych jakie zapisano w postanowieniach końcowych wymienia się pięć. Po pierwsze przywrócenie zlikwidowanego po wojnie Senatu z liczbą 100 senatorów oraz przeprowadzenie do nich w pełni wolnych wyborów (wybory większościowe – po 3 senatorów z województw warszawskiego i katowickiego oraz po 2 z pozostałych 47 województw). Po drugie przeprowadzenie reglamentowanych wyborów do Sejmu, w których 65 proc. miejsc miało być zagwarantowane stronie rządowej, zaś o pozostałe 35 proc. miano walczyć w wolnych wyborach (tzw. wybory kontraktowe). Po trzecie przywrócenie zlikwidowanej na mocy Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 instytucji Prezydenta, wybieranego jednak nie przez Naród, ale połączone izby Sejmu i Senatu na 6 lat. Po czwarte zagwarantowanie niezawisłości sędziów i po piąte zalegalizowanie związków zawodowych i utworzenie prawa do swobodnego działania stowarzyszeń.

Ostatecznie na skutek końcowych ustaleń rozmów okrągłostołowych 4 czerwca 1989 przeprowadzono wybory parlamentarne, w efekcie których osobom idącym do wyborów pod szyldem solidarnościowym przypadły wszystkie z owych 35 proc. miejsc w Sejmie oraz 99 w Senacie (setne miejsce zdobył Henryk Stokłosa – nie związany ani z rządem, ani ze stroną solidarnościową). Taki układ sił pozwolił na wybranie w lipcu 1989 roku Wojciecha Jaruzelskiego na Prezydenta, zaś w sierpniu Tadeusza Mazowieckiego na pierwszego niekomunistycznego premiera w powojennej Polsce.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych