Obywatelstwo

Jest to więź prawna łącząca daną osobę z państwem, na skutek czego osoba ta nabywa określonych uprawnień i obowiązków. Uprawnienia mogą mieć dwojaki charakter. Pierwsze moglibyśmy nazwać jako „uprawnienia w ramach państwa”, które polegają na możliwości dokonywania pewnych czynów prawnych, takich jak udział w wyborach czy referendum. Drugie moglibyśmy określić jako „uprawnienia ze strony państwa”, które polegałyby na otrzymywaniu gwarancji do określonych zachowań państwa wobec obywatela (zapewnienie mu publicznej edukacji czy ochrony konsularnej poza granicami). W przypadku obowiązków za najistotniejsze można wskazać płacenie podatków, choć Konstytucja RP z 4 kwietnia 1997 roku wymienia także obowiązki symboliczne, które trudno jednoznacznie zdefiniować („troska o dobro wspólne”), a także takie, które odnoszą się do każdej osoby przebywającej na terenie Rzeczpospolitej – także obcokrajowców (przestrzeganie prawa).

Obywatelstwo nabywa się przede wszystkim poprzez bycie ewidencjonowanym jako obywatel czyli poprzez zgłoszenie samego faktu urodzenia do odpowiednich urzędów i wykazaniu określonych warunków do jego uzyskania. Tylko taki fakt zapewnia możliwość nabycia gwarantowanych obywatelowi uprawnień. W ramach urodzenia (tzw. prawa pierwotnego nabycia) istnieją dwa podstawowe sposoby, za pomocą których uzyskuje się miano obywatela. Pierwszym (obowiązującym w Polsce) jest tzw. prawo krwi (ius sanguinis), wedle którego obywatelstwo nabywa osoba urodzona z rodziców będących obywatelami tego państwa. Wedle drugiego określanego mianem prawa ziemi (ius soli), obywatelstwo nabywa osoba urodzona na terytorium danego państwa. Istnieją jednak szczególne przypadki, w których na terenie państwa z obowiązującą zasadą prawa krwi, obywatelstwo nabywa się poprzez zasadę prawa ziemi.

Model pierwszy zdecydowanie dominuje jeśli chodzi o stosowane na świecie rozwiązania – ten sposób obowiązuje we wszystkich państwach europejskich. Najbardziej znany przykład modelu drugiego to Stany Zjednoczone, w których ta zasada jest wynikiem specyfiki ich historii (kraj w pierwszym okresie tworzony przez emigrantów). W Polsce wedle art. 34 Konstytucji RP obowiązuje zasada prawa krwi: „Obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie z rodziców będących obywatelami polskimi”. W przypadku jednak, gdyby rodzice urodzonego dziecka pozostawali nieznani, bądź też nieokreślone było ich obywatelstwo (albo też nie posiadaliby go), dziecko uzyskuje obywatelstwo polskie.

Jeśli chodzi o wtórne nabycie obywatelstwa, to najczęstszym sposobem uzyskania go jest tzw. naturalizacja czyli nabycie go na swoją własną prośbę. Rzecz jasna wiąże się to ze spełnieniem kilku warunków, takich jak zamieszkiwania przez jakiś czas na terenie danego państwa bądź stanie się małżonkiem obywatela. Czasami może do tego dochodzić znajomość języka. W szczególnych przypadkach – np. nadawanie obywatelstwa sportowcom mającym reprezentować dany kraj w rywalizacji sportowej – obywatelstwo przyznaje się na podstawie skróconej procedury, co nie zmienia faktu, iż musi się odbyć na prośbę zainteresowanego.

Innym sposobem nabycia obywatelstwa jest tzw. reintegracja. Jest to proces polegający na odzyskaniu obywatelstwa, utraconego w przeszłości na skutek nabycie obywatelstwa obcego bądź zawarcia małżeństwa z cudzoziemcem. Dzieje się to po ustaniu takiego małżeństwa bądź też jego unieważnieniu i wymaga złożenia przed wojewodą lub właściwym konsulem oświadczenia woli o chęci powrotnego nabycia obywatelstwa.

Kolejnym sposobem wtórnego nabycia obywatelstwa jest repatriacja, czyli powrót do kraju ojczystego osób, które wskutek nie swojej winy (przesiedlenia, imigracja wojenna) znalazły się poza jego granicami. Repatriacja może dotyczyć także potomków opisanych wcześniej osób, a zatem takich, które nigdy nie przebywały w kraju, którego obywatelstwo chcą nabyć, a który ze względu na praktykowaną tradycję uważają za swoją ojczyznę.

I wreszcie obywatelstwo może zostać nabyte na podstawie tzw. opcji. Jest to sytuacja kiedy o obywatelstwo stara się osoba, której rodzice zrzekli się obywatelstwa danego państwa. W Polsce dzieje się tak, jeżeli po ukończeniu 16 lat, a przed upływem 6 miesięcy od dnia osiągnięcia pełnoletniości, osoba taka złoży oświadczenie przed właściwym organem (właściwym miejscowo wojewodą – dla osób zamieszkałych w Polsce lub konsulem RP – dla osób zamieszkałych za granicą) i organ ten wyda decyzję o przyjęciu oświadczenia.

Bardzo często zjawiskiem związanym przy nabywaniu obywatelstwa danego państwa jest konieczność zrzeczenia się poprzedniego obywatelstwa. Istnieją także rozwiązania dopuszczając podwójne obywatelstwo.

Jeżeli chodzi o utratę obywatelstwa, to na świecie istnieją rozwiązania pozwalające pozbawić obywatelstwa na skutek działań wymierzonych przeciwko danemu państwu (np. szpiegowanie na rzecz innego państwa). W Polsce w tej kwestii istnieje bardzo wyraźny przepis, iż utrata obywatelstwa polskiego odbywa się jedynie na wniosek samego zainteresowanego, za zgodą Prezydenta RP. Przy czym warunkiem jest posiadanie innego obywatelstwa. Państwo polskie nie może zatem w żaden sposób arbitralnie pozbawić obywatela polskiego jego obywatelstwa.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych