Nowomowa

Typ języka, opisanego w Roku 1984 przez George’a Orwella, oznaczający sposób oficjalnego komunikowania się reżimu totalitarnego z obywatelami. Była to swoista fasada słowna, która poza bezsensownym słowotokiem nie kryła kompletnie żadnego przekazu. Była formą nałożonego na swobodne myślenie ograniczenia, które miało spowodować, iż w przestrzeni publicznej nie pojawią się jakiekolwiek treści poza tymi, które preferowała władza. Była więc zarówno pozbawioną sensu słowną fasadą, jak i elementem metod prowadzących do zakłamywania rzeczywistości. Nowomowa była na swój sposób bezpieczna, gdyż chowając się za nią nie ujawniało się jakichkolwiek istotnych treści. Była bowiem pusta. Składała się z całego ciągu frazesów, jednak akceptując ją społeczeństwo zyskiwało sobie pewien poziom bezpieczeństwa od stosowanego przez władzę terroru.

Świat opisywany przez nowomowę odrzucał jakikolwiek realizm. Jest pełen wielkich słów, ale także pełen bardzo specyficznego komunikacyjnego bełkotu. Posługuje się zwrotami nic nie znaczącymi, które jednak zawdzięczają siłę swojej obrazowości. Dla przykładu po 1945 roku reżim komunistyczny w Polsce mówiąc o żołnierzach AK nazywał ich bękartami lub karłami (co miało wywołać określony odruch niechęci z racji złej konotacji słów bękart i karzeł).

Nie znaczy to jednak, iż sam fakt życia w społeczeństwie demokratycznym eliminuje istnienie nowomowy. Nic bardziej błędnego. Po pierwsze dlatego, iż żyją wciąż ci, którzy na nowomowie się wychowali. A po drugie elementy nowomowy pojawiają się obecnie w języku urzędniczym, zwłaszcza dotyczącym problematyki unijnej – stąd takie sformułowania, jak „implementacja” zamiast wdrażania, „transponowanie” zamiast przekazywania. Skutkiem takiego działania jest niezrozumiały dla społeczeństwa przekaz. Wielu znawców problematyki unijnej uważa, iż spora część rozwiązań prawnych Unii (jak choćby odrzucony w Holandii i Francji traktat konstytucyjny) jest realizowaną bez ogródek nowomową. W ten sposób powstaje prawo, z którego zwykły obywatel nie rozumie nic i dla którego stosowania potrzebny jest coraz większy aparat urzędniczy.

Nowomowa często posługuje się różnego typu przenośniami, także wojskowymi (np. „partia chce realizować swój program na wszystkich frontach”, „jesteśmy gotowi do walki”), religijnymi („nowe biuro partii to opoka na czas jesiennych wyborów samorządowych”, „uderzmy się w piersi za popełnione błędy”) czy budowlanymi („na gruzach Okrągłego Stołu zbudujemy IV RP”). Zaprezentowane jednak wypowiedzi nie mają do końca charakteru nowomowy, gdyż brak im koniecznej cechy – jedynej słuszności. Mają formę nowomowy, która jednak może być przez każdego obalona. Zdarza się jednak, iż wśród środowiska dziennikarsko-publicystycznego powstają swoiste projekty na miarę nowomowy. Dyskutując zatem o polskim członkostwie w Unii wskazywało się przed akcesją, iż mamy dwa możliwe scenariusze: unijny albo białoruski (izolacja). W tym świetle kto jest europejski jest nowoczesny i popiera polskie aspiracje rozwoju, kto jest w jakikolwiek sposób krytyczny – jest zaściankowy i stoi po stronie rozwiązań w których przoduje reżim Łukaszenki. Takie uproszczenia działają rzecz jasna jak swoisty szantaż, gdyż kto chce należeć do zaścianka (podobnie jak kto po wojnie chciał popierać akowskich karłów i bękartów)?

Do społecznego kanonu politycznych żartów przeszedł wydany przez opozycję w czasach PRL-u poradnik, zawierający zasady reżimowej nowomowy. Struktura poradnika składała się z czterech zbiorów wyrażeń, które w dowolnej kombinacji pozwalały na formułowanie niekończących się przemów i wywodów. Rzecz jasna nic nie znaczących.

Zbiór A

  • Drogie koleżanki, drodzy koledzy…
  • Spoglądając na to z innej strony…
  • Podobnie jak w poprzednim przypadku…
  • Nie zapominajmy jednak także o tym, iż…
  • I właśnie w ten sposób możliwe jest, aby…
  • Nasza codzienna praktyka przekonuje nas o tym, iż…
  • Znaczenie tych problemów jest dla nas fundamentalne, gdyż…
  • Jest to kwestia niebagatelna, jako że…
  • To założenie jest niezwykle istotne, albowiem…

Zbiór B

  • realizacja nakreślonych zadań programowych
  • zakres i miejsce szkolenia kadr
  • stały wzrost ilości i zakres naszej aktywności
  • aktualna struktura organizacji
  • dalszy rozwój różnych form działalności
  • stałe zabezpieczenie informacyjno-propagandowe naszej działalności
  • wzmocnienie i rozwijanie struktur oraz konsultacja z szerokim aktywem
  • rozpoczęcie powszechnej akcji kształtowania postaw
  • otwarcie możliwości, o których tu mówimy

Zbiór C

  • powoduje docenienie wagi
  • przedstawia interesującą próbę sprawdzenia
  • pociąga za sobą proces wdrażania i unowocześniania
  • wymaga sprecyzowania i określenia
  • zabezpiecza udział szerokiej grupy w kształtowaniu
  • zmusza nas do przeanalizowania
  • pomaga w przygotowaniu i realizacji
  • umożliwia w większym stopniu tworzenie
  • spełnia ważne zadanie w wypracowywaniu

Zbiór D

  • nowych propozycji
  • kierunków postępowego wychowania
  • systemu szkolenia kadry odpowiadającego potrzebom
  • postaw uczestników wobec zadań stawianych przez organizacje
  • zmniejszającego się ryzyka niezrozumienia
  • istniejących warunków administracyjno-finansowych
  • dalszych kierunków rozwoju
  • odpowiednich warunków aktywizacji
  • odnalezienia właściwego dla nas wyjścia

Przykład:

(A) Znaczenie tych problemów jest dla nas fundamentalne, gdyż w ten sposób realizuje się (B) stały wzrost ilości i zakres naszej aktywności, przez co (C) pociąga za sobą proces wdrażania i unowocześniania (D) kierunków postępowego wychowania.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych