Nauczanie społeczne Kościoła

Jest to doktryna powstała w obrębie Kościoła katolickiego, odnosząca się do zagadnień społecznych i politycznych i wywodząca swoje tezy z nauk Ewangelii oraz innych pism Nowego Testamentu (przede wszystkim z listów apostolskich). Powstała jako odpowiedź na zmiany zachodzące w europejskich społeczeństwach po rewolucji przemysłowej (industrializacja, kapitalizm) i w okresie rozwoju ideologii wyrosłych na gruncie marksizmu (komunizm, socjalizm).

Pierwszym oficjalnym dokumentem Kościoła katolickiego, w którym zostało użyte określenie nauczania społecznego jest encyklika papieża Piusa XI Quadragesimo anno z 1931 r., jednak pierwszym wyrazicielem tej nauki był papież Leon XIII, który w roku 1891 ogłosił encyklikę Rerum novarum. Tekst encykliki był wyraźną odpowiedzią na wytworzony w XIX wieku system pracy i zrodzone w jego efekcie podziały społeczne. Wyraźnie zarysowuje się w niej także polemika i (jeśli można tak określić) rywalizacja z doktrynami socjalistycznymi. To właśnie socjalizm jako pierwszy podjął próbę walki o prawa robotnicze w industrializującej i zmieniającej się Europie. Kiedy jednak socjalizm bazuje na przekonaniu o materialistycznym charakterze świata i człowieka, nauka społeczna Kościoła wychodzi z przekonania o ich dualizmie – istnieniu zarówno sfery materialnej i niematerialnej (duchowej). Pierwsza encyklika to kwestie praw pracowniczych i warunków sprawiedliwego podziału dóbr. Choć Leon XIII podkreśla prawnonaturalne umocowanie własności prywatnej (a zatem wygłasza sprzeciw wobec socjalistycznych postulatów jej likwidacji i teorii walki klasowej), formułuje równocześnie silną krytykę kapitalizmu jako systemu sprzyjającego tworzeniu nierówności.

Kolejny głos Kościoła katolickiego w sprawach społecznych wybrzmiał w roku 1931, kiedy na świecie doszedł do głosu kryzys gospodarczy. Papież Pius XI ogłasza wtedy encyklikę Quadragessimo Anno, w której formułuje pogląd dotyczący solidaryzmu społecznego – katolickiej wersji idei sprawiedliwości społecznej. W encyklice tej po raz pierwszy zostaje użyte pojęcie subsydiarności (pomocniczości), odnoszące się do działań państwa w sferze rozwiązywania sporów pomiędzy pracownikami i robotnikami. Inne ważne encykliki to Mater et magistra (opublikowana w roku 1961 przez Jana XXIII, w której zawarte zostały kwestie społeczne i ekonomiczne mające wydźwięk ogólnoświatowy), Pacem in terris (encyklika z roku 1963 traktująca o odpowiedzialności związanej działaniami na rzecz zachowania światowego pokoju; wydźwięk tej encykliki był o tyle znamienny, że ukazała się ona w okresie zimnej wojny, kiedy napięcie między supermocarstwami – USA i ZSRR – osiągnęło swój punkt krytyczny), Laborem exercens (ogłoszona w roku 1981 przełomowa encyklika w zakresie stosunku Kościoła do idei wolnego rynku – Kościół po raz pierwszy przyznaje, iż jest on najlepszym rozwiązaniem przyczyniającym się do zmniejszenia ubóstwa) i wreszcie Evangelium Vitae (kwestia godności i nienaruszalności ludzkiego życia od poczęcia do naturalnej śmierci – kwestia aborcji, eutanazji i kary śmierci).

Nauczanie społeczne Kościoła opiera się na przekonaniu, iż godność osoby ludzkiej wymaga określonej odpowiedzialności. Nie jest to jednak odpowiedzialność prawno – administracyjna, ale odpowiedzialność sumienia. Ochrona tej godności staje się wyzwaniem, zadaniem do spełnienia. Stąd też nauczanie społeczne choć nie jest doktryną ani programem partyjnym, stało się podstawą dla wielu ugrupowań o charakterze chadeckim. Wedle ich oceny świat oparty na założeniach nauczania społecznego Kościoła byłby światem najbliższym ideom sprawiedliwości.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych