Monarchia

To wedle współczesnych podziałów – obok republiki – jedna z dwóch form sprawowania rządów, jakie przyjmuje legalnie działająca władza. Źródłosłów pochodzi od greckich słów mono (jedno) oraz arche (władza) – oznacza zatem jednowładztwo, władzę jednego człowieka, skupioną w ręku monarchy. Mogą go określać różne nazwy: króla, cesarza, księcia, czy też (w tradycji państwa osmańskiego) sułtana. Zawartość tego tytułu należy jednak odnosić albo do monarchii o znaczeniu historycznym (Europa), albo do tych, które nie przyjęły demokracji jako formy ustrojowej państwa. Próżno bowiem szukać w Europie monarchii, w której król sprawowałby dziś realną władzę.

Rozwój i zmiany dokonujące się w obrębie zjawiska monarchii były ogromne. Na przestrzeni wielu stuleci poszczególne monarchie ujawniały bardzo odmienne oblicza, czasami nawet w obrębie tego samego państwa. Świadczyłoby to o tym, iż w czasach pełnej władzy monarszej jakość pełnionej funkcji oraz typu, w jaki była sprawowana zależały od charakteru samego monarchy. Stąd też możemy mówić o wielu typach monarchii: niewolnicza monarchia despotyczna (król jest jedynym suwerenem i pełni władzę w sposób absolutny – ma charakter nieoświecony, sprawowana jest dość brutalnymi metodami), monarchia feudalna (król dzieli się władzą z klasą możnych), monarchia stanowa (władza monarchy ograniczona wpływami szlachty, duchowieństwa i mieszczan), monarchia absolutna (pełnia władzy w rękach króla, jednak król ma charakter oświecony), monarchia konstytucyjna (władza królewska ograniczona zapisami konstytucji) i wreszcie monarchia parlamentarna (król współrządzi z parlamentem). W Polsce ta ostatnia forma zwana jest także czasami monarchią szlachecką (nazwa wzięta od współrządzenia króla wraz z warstwą szlachty).

Jeżeli chodzi o sposób w jaki monarcha dochodzi do pełnienia swojej funkcji, wyróżniamy dwa rodzaje monarchii: dziedziczną, w której władza w państwie przechodzi na najstarszego męskiego potomka monarchy, a także elekcyjna, gdzie o wyborze monarchy decyduje uprawnione do tego ciało (np. sejm elekcyjny złożony z przedstawicieli stanów). Oczywiście jeśli chodzi o monarchie dziedziczne to pojawiały się liczne odstępstwa od zasady następstwa tronu. Klasycznym tego przykładem jest przejęcie w Polsce władzy przez Jadwigę Andegaweńską (później żonę Jagiełły) na skutek braku męskiego potomka przez króla Ludwika Węgierskiego. Bywało też i tak, że przy bezdzietnej śmierci monarchy władzę po nim przejmował jego najstarszy brat lub osoba z nim spokrewniona. Rzadziej zdarzały się sytuacje, iż decydował o tym testament (przykład dziedziczenia przez synów Bolesława Krzywoustego).

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych