Mała konstytucja

Jest to nazwa zwyczajowa ustaw konstytucyjnych mających charakter tymczasowy, regulujących najważniejsze kwestie ustrojowe w państwie do czasu uchwalenia właściwej konstytucji. Cechą charakterystyczną jest zawężony treściowo zakres regulacji, najczęściej ograniczający się jedynie do określenia najważniejszych organów władzy, wskazania ich trybu wyboru i posiadanych kompetencji.

Pierwszym przypadkiem ustawy o randze konstytucyjnej, mającej charakter tymczasowy była ustawa z 20 lutego 1919 roku, która składała się z dwóch artykułów i pięciu ustępów. Była zatem niezmiernie ubogim w regulacje dokumentem. Na jej podstawie Sejm, dziękując Marszałkowi Piłsudskiemu za dotychczasową działalność, powierzał mu – aż do uchwalenia zasadniczej konstytucji – dalsze sprawowanie urzędu Naczelnika Państwa. Określał przy tym kompetencje Naczelnika, zakres jego odpowiedzialności i kwestie kontrasygnaty. Dodatkowo określał rolę Sejmu Ustawodawczego i sposób ogłaszania ustaw. Przestała obowiązywać na skutek wprowadzenia konstytucji z 17 marca 1921 roku.

Kolejną ustawą konstytucyjną, która przeszła do historii z określeniem „mała”, była ustawa z 19 lutego 1947 roku. Składała się z 32 artykułów zawartych w dziewięciu rozdziałach. Regulowała zasady funkcjonowania najwyższych organów władzy, w tym Prezydenta, który na mocy Konstytucji z 22 lipca 1952 roku, został aż do 1990 zlikwidowany z polskiego krajobrazu ustrojowego.

I wreszcie ustawa konstytucyjna z 17 października 1992 roku o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym. Była ona odpowiedzią na niespójność kolejnych nowelizacji konstytucji z 22 lipca 1952 roku, która mimo dokonanych po 1989 zmian w roku 1992 wciąż formalnie obowiązywała. Aby zapobiec hybrydyzacji i niespójności obowiązującego prawa konstytucyjnego, a także aby znieść nieakceptowany dorobek czasów stalinowskich, postanowiono stworzyć akt o charakterze tymczasowym. Zakres jego regulacji – choć nie wyczerpywał wszystkich materii ustrojowych – był jednak dość szeroki. Z kwestii istotnych brakowało w nim postanowień dotyczących sytuacji prawnej jednostki w państwie, a zatem kwestii odnoszących się do wolności i obowiązków obywatelskich. Dodatkowo nie wciągnięto w zakres treści dokumentu postanowień odnoszących się do ustroju i organizacji władzy sądowniczej. Jednak mimo tych wszystkich luk konstytucja ta była aktem stwarzającym ważne mechanizmy rządzenia, uwzględniające takie zasady jak demokratyczny charakter państwa, suwerenności narodu czy pluralizmu politycznego.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych