Liberalizm

Doktryna polityczna sięgająca swoimi początkami wieku XVII i twórczości prekursorów liberalnego myślenia jakimi byli Thomas Hobbes (Lewiatan) i John Locke (Dwa traktaty o rządzie oraz List o tolerancji). Rodzi się na gruncie przekonania, iż kluczową wartością w życiu społeczno-politycznym jest wolność. I to właśnie ochrona tej wolności ma stanowić naczelne zadanie państwa. Konsekwencją takiego myślenia jest zasada, wedle której państwem najlepiej służącym człowiekowi jest tzw. państwo minimum, które wyznacza reguły bezpiecznego poruszania się jednostek i wzajemnego koegzystowania z sobą, pozostawiając człowiekowi otwarte pole do działania. Byleby nie szkodził innym – czyli jak pisał John Locke – nie ograniczał ich wolności.

Problem liberalizmu polega jednak na tym, iż zyskał w dzisiejszym życiu politycznym wiele odmian, często z oryginałem nie mających nic wspólnego. Kiedy bowiem dla klasycznego liberalizmu (a zatem i dla jego twórców) najważniejszymi postulatami politycznymi – wynikającymi z wolności i rozumności człowieka – były: indywidualizm, prawo do ochrony własności, swoboda działalności gospodarczej oraz ograniczenie roli państwa (a zatem kwestie związane ze swobodą działalności gospodarczej), dla wielu dzisiejszych liberałów najistotniejsze jest głoszenie haseł skupiających się szczególnie na sferze kulturowo-obyczajowej. Dla nich wolność i indywidualizm to wolność od określonego typu kultury (zwanej tradycyjną) i związanej z nią moralności.

Liberalizm odwołujący się do myśli pierwszych liberalnych twórców postuluje skupienie się przede wszystkim na dwóch kwestiach: ukształtowaniu gospodarki wedle zasad wolnego rynku (a zatem do przekonania, iż w drodze zdobywania coraz większego bogactwa i podnoszenia warunków życia, państwo powinno jedynie określać reguły samego działania, ale nie powinno w nie ingerować), a także uznaniu wszystkich społecznych bytów za formę stowarzyszenia. W świetle tej idei realnie istnieją tylko jednostki i to im jedynie należy przyznawać określone prawa. Państwo zaś powstaje jedynie jako forma umowy społecznej, powołanej dla skuteczniejszej realizacji i ochrony interesów poszczególnych jednostek. Jego rolą jest zatem ochrona własności i dawanie gwarancji dla bezpiecznego podejmowania inicjatywy. Nie istnieje zatem racja samego państwa, ale jedynie racja jednostek, któremu ono ma służyć.

Klasyczni liberałowie uważali, iż szczególnie dwie – spośród wielu cech ludzkich – powinny być brane pod uwagę przy konstruowaniu systemu społeczno-politycznego: rozumność i odpowiedzialność. Jeśli zatem człowiek jest rozumny, to sam powinien określać własne potrzeby i sposoby ich realizacji. A jeśli jest odpowiedzialny, to musi także zakładać możliwość porażki i brać na siebie jej skutki. Stąd też niedopuszczalne dla klasycznie myślących liberałów są wszelkie rozwiązania, w których to państwo określa cele oraz przejmuje odpowiedzialność za ich wykonanie. Skrajnym przykładem jest rzecz jasna gospodarka centralnie planowana, jednak dla myśli liberalnej niedopuszczalne są choćby najmniejsze formy interwencjonizmu. Liberalizm krytykował będzie zatem to, co w dobie dzisiejszego państwa demokratycznego określa się mianem państwa dobrobytu. Dla wyznawców tej idei takie rozwiązanie jest niedopuszczalną formą ingerencji w ludzką odpowiedzialność.

Niezmiernie ważną kwestią jaką trzeba wypowiedzieć zarysowując doktrynę liberalizmu, jest jego stosunek do równości. W dobie współczesnego państwa demokratycznego, gdzie idea wolności i równości z sobą niemal nierozerwalnie współistnieją, został utracony pierwotny głos, wskazujący, iż jedyną dopuszczalną (i zarazem konieczną) formą równości jest równość w wolności. Nikt zatem z mocy samego prawa nie może być ograniczony w swoim nieskrępowanej twórczości działania, chyba że w ten sposób ogranicza bądź narusza wolność innego człowieka.

Generalnie można powiedzieć, iż w czasach dzisiejszych aby mówić o liberalizmie bez niepotrzebnych nieporozumień, należy zaznaczyć, który z nich mamy na myśli: polityczny (ochrona praw politycznych jednostki i jej uprawnienia do nieskrępowanego w granicach prawa wpływania na politykę; tutaj także wszelkie kwestie chroniące nietykalność osobistą i kwestie wolności przekonań), kulturowy (ochrona preferowanych przez jednostkę sposobów życia; odrzucenie pojęcia normy jako czynnika regulującego i postulat nieingerencji w obrębie kwestii obyczajowych), ekonomiczny (wolna konkurencja – ze wszystkimi swoimi konsekwencjami – stanowi podstawę dla gospodarki) oraz socjalny (konieczność zapewnienia przez państwo wszystkim obywatelom równości szans w dostępie do podstawowych dóbr, np. służby zdrowia czy edukacji)

Za najwybitniejszych przedstawicieli myśli liberalnej uważa się takie postacie jak John Locke, John Stewart Mill, Karol Monteskiusz, Adam Smith czy Alexis de Tocqueville. Z myślicieli współczesnych (XX w.) szczególne zasługi dla myśli liberalnej oddali Karl Popper, Isiah Berlin, Ralf Dahrendorf, Friedrich von Hayek, Robert Nozick czy John Rawls. Trzeba jednak pamiętać, iż – choć generalnie uznaje się ich za liberałów – wielu z nich reprezentowało kierunki myślenia, które całkowicie do siebie nie przystawały.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych