Kultura polityczna

Pojęcie kultury politycznej najczęściej użytkowane jest w znaczeniu potocznym, które rozumiane jest jako swego rodzaju kanon dobrego wychowania. Jest to jednak niewłaściwe podejście do tematu, gdyż w ten sposób kultura polityczna więcej miałaby wspólnego z osobistymi odczuciami i intuicjami, niż miarodajną oceną. A przecież w odniesieniu do polityki – podobnie jak w odniesieniu do ekonomii, gospodarki czy religii – możemy stosować kryteria, które pozwalają nam z dużą dokładnością określać jakość organizującej ją kultury.

Rozpatrywane pojęcie można zatem zdefiniować jako całokształt indywidualnych i grupowych postaw danego społeczeństwa, będących wyrazem uznawanych wartości i posiadanej wiedzy, odnoszących się do świata zjawisk politycznych, a w szczególności do systemu władzy państwowej. Widać wyraźnie zatem, iż jest to pojęcie dość złożone, stąd też aby określić poziom kultury politycznej danej jednostki, grupy czy społeczeństwa, musimy wpierw przyjąć, iż istnieją pewne istotne i mierzalne kryteria, które stanowią jej składowe. Trzeba także podkreślić, iż wbrew pozorom nie jest to jedynie kwestia intuicji czy estetyki (swego rodzaju polityczny savoire vivre) jak mogłoby się wydawać. Aby określić poziom kultury politycznej danej jednostki, grupy czy społeczeństwa, należy wziąć pod uwagę pewne mierzalne kryteria, które stanowią jej składowe. A zatem kryterium: (1) poznawcze, (2) normatywne, (3) oceniające oraz (4) emocjonalne.

Kryterium poznawcze to posiadana przez dane społeczeństwo i poszczególne jednostki wiedza na temat procesów i faktów politycznych. Może być ona zgodna z rzeczywistym stanem rzeczy, bądź też oparta na jakichś przesądach i stereotypach. Jest to zatem wiedza o faktach, o mechanizmach funkcjonowania polityki, o nastawieniach takich czy innych grup, a także o istniejących w polityce relacjach i zależnościach. Kryterium normatywne to wartości i zasady, które zdaniem danego społeczeństwa powinny kształtować sferę polityki. W ujęciu całościowym (makro) jest to opinia w jakiś sposób wyśrodkowana, uogólniona. Kryterium oceniające to opinie i sądy, które na temat życia politycznego oraz działających w nim instytucji wygłasza opinia publiczna. I wreszcie kryterium emocjonalne to postawy i zachowania prezentowane w życiu publicznym; odnosi się zarówno do samych polityków jak i do politycznych zachowań elektoratu.

Spróbujmy zatem prześledzić: dane społeczeństwo coś wie o procesach politycznych i na tej podstawie dokonuje wyboru. Może realizować to poprzez wiedzę pełną, niepełną, szczątkową, bądź opartą na nieprawdziwych danych. Społeczeństwo posiada także określone przekonania na temat standardów życia społecznego i na tej podstawie dokonuje oceny – środowisk politycznych, programów, idei. I ostatecznie owo społeczeństwo w swoich wyborach kieruje się posiadanymi przekonaniami i stara się wdrażać w życie to, co jest spójne z jego wiedzą i posiadanymi przez siebie normami. Jak widać aby ocenić poziom kultury politycznej należy poddać analizie każde w opisanych kryteriów i wskazać ich poziom. Ostateczna wartość to ich wypadkowa. A zatem wypadkowa poziomu wiedzy, obowiązujących wartości i norm (w sensie teoretycznym – wskazanie tych które cenimy), wyrażanych opinii oraz realizowanych postaw i zachowań.

W zakresie teorii dotyczącej kultury politycznej powstało wiele typologii, z których najsłynniejsza jest typologia Gabriela Almonda i Sidney’a Verba. Rzecz jasna – jak każda próba ogólnego ujęcia jakiegoś zagadnienia – ma on charakter idealny. W rzeczywistości bowiem w każdym społeczeństwie – z racji wielości istniejących w nich grup i form zachowania – dochodzi do wymieszania elementów różnych typów kultur politycznych. W modelu zaprezentowanym przez amerykańskich badaczy każdą z istniejących kultur politycznych można zaklasyfikować jako jedną z trzech typów. Po pierwsze jako kultura o charakterze zaściankowym; charakteryzuje się małą wiedzą na temat procesów politycznych i niską aktywnością obywateli w sprawach publicznych. Społeczeństwo nastawione jest na ochronę stanu zastanego i nie dostrzega potencjału, jaki niesie w sobie możliwość aktywnego wpływania na politykę, a zatem na zmiany w zakresie indywidualnego życia jednostek. Ten typ kultury jest zamknięty na kontakty ze światem zewnętrznym, a dominujący model życia politycznego (uznane wartości, tradycja itp.) silnie scalają role religijne, polityczne i społeczne (np. osoba proboszcza bądź dyrektora szkoły występuje w podwójnej roli – wynikającej z formalnie pełnionej funkcji oraz „trybuna ludowego”, posiadającego autorytet i wpływy wykraczającą poza przypisaną rolę). W efekcie tego istnieje silna zależność tych trzech płaszczyzn życia publicznego. Niezmiernie silnym wątkiem jest także opieranie wyobrażenia o świecie na rozmaitych stereotypach – klasowych, rasowych, narodowościowych czy religijnych. Drugim typem kultury politycznej zaprezentowanej przez Almonda i Verba jest typ poddańczy (zwanym też niekiedy podporządkowania) cechuje się silnym podziałem ról w obrębie świata polityki, co sprawia, iż ma on wymiar dość statyczny. A niekiedy – można by rzec używając barwnego porównania – zabetonowany. Obywatele nawet jeśli zdają sobie sprawę z negatywnych stron funkcjonującego systemu nie mają na niego wpływu. Czasami – w skrajnych przypadkach – charakterystyczna staje się ich uległość wobec rządzących. Dane społeczeństwo pomimo posiadania określonej wiedzy i świadomości wagi, z jaką procesy polityczne wpływają na kształt życia grup i jednostek, zachowuje bierność wobec polityki – ocenia system, jednak nic z tą oceną nie czyni. Przyjmuje, iż zadanie to należy do elity władzy. Charakteryzuje się biernością i rezygnacją z czynnego udziału w kształtowaniu życia publicznego. I wreszcie trzeci z typów – uczestnictwa (zwany też obywatelskim) – charakteryzuje społeczeństwo w państwie, w którym istnieją – nie tylko na poziomie instytucji, ale także pewnych nawyków społecznych – ustabilizowane i w pełni ukształtowane przekonania na temat roli polityki w modelowaniu życia poszczególnych grup i jednostek. Społeczeństwo cechuje duży stopień aktywności społecznej, co wypływa bezpośrednio ze świadomości możliwości jakie niesie za sobą aktywny udział w życiu politycznym.

Ostatnią sprawą odnosząca się do zagadnienia kultury politycznej, o której należy wspomnieć, jest kwestia pełnionych przez nią funkcji. I tutaj wskazuje się na trzy główne wątki. Po pierwsze na aspekt organizacyjny kultury politycznej – a zatem porządkowania działań w sferze życia publicznego. Po drugie na odgrywaną rolę w zakresie socjalizacji politycznej – regulowanie procesu wchodzenia członków danej społeczności w życie publiczne. I wreszcie po trzecie na kreowaniu wymiaru integracyjnego – poprzez istnienie akceptowanego zbioru reguł, które ujednolicają reguły życia publicznego.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Zarejestruj się Zapomniałem hasła...
Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych