Konserwatyzm

Nazwa doktryny, która w potocznym rozumieniu wiąże się z obroną istniejącego status quo i niechęcią do zmian. Bywa również (prawdopodobnie ze względu na przywiązanie do uporządkowanej wizji świata, w którym panuje zarówno w świecie społecznym, jak i moralnym – ład i hierarchia), iż uznaje się go za podstawę ustrojów autorytarnych i nietolerancyjnych. Jest to dość mocno uproszczony obraz doktryny konserwatywnej, gdyż w rzeczywistości konserwatyzm broni określonego sposobu myślenia o świecie, całkowicie akceptując zasady demokracji i pluralizmu polityczno-społecznego.

Doktryna konserwatywna rodziła się jako sprzeciw wobec zmian zachodzących w XVIII wieku, szczególnie wobec rewolucji francuskiej – stąd za fundamentalne dzieło nowożytnego konserwatyzmu uważa się Rozważania o rewolucji we Francji Edmunda Burke’a. Podstawową składową konserwatywnej doktryny jest krytyka kilku spraw będących owocem pooświeceniowej rewolucji myślenia. Po pierwsze indywidualizmu; człowiek z racji, iż jest istotą wolną posiada prawo do samodzielności, autonomii i suwerenności sumienia, jednak absolutyzowanie tej autonomii jest zajęciem odnoszącym się do „nierzeczywistości”. Wedle konserwatyzmu człowieka zawsze można zrozumieć wyłącznie w kontekście jego społecznej relacji, a pamięć (jako to, co odnosi się do doświadczenia a nie rozumu) jest kluczową składową człowieczeństwa. Po drugie racjonalizmu; w oświeceniu człowiek zastąpił Boga Rozumem, uważając – za Kartezjuszem – iż „człowiek w myśli jest równy Bogu, gdyż w myśleniu może wszystko”. Konserwatyści krytykują zawarte w tym zdaniu przekonanie o zdolności człowieka do pełnego poznania, a poza tym do budowania rzeczywistości w oparciu o wymyślony racjonalnie obraz świata. Uważają, iż alternatywą jest poznanie doświadczalne, które promował w swojej Polityce Arystoteles). W swojej krytyce racjonalizmu konserwatyści wskazują na komunizm jako graniczny przykład pychy rozumu, która bazując na koncepcjach całkowicie zrodzonych w umyśle człowieka, okazała się mieć dla niego jakże zgubne skutki. Pozytywną treścią konserwatyzmu jest przede wszystkim kwestia, z której wyrastają pozostałe: tradycja. Przy czym w ujęciu konserwatywnym nie wszystko, co jest związane z tradycją jest dobre, gdyż także i ją należy właściwie oceniać i modelować. Jednak na sposób ewolucyjny. Szacunek dla tradycji wynika zresztą z przekonanie, iż nawet najgenialniejszy rozum jest niczym z tysiącem lat kumulowania się wiedzy milionów jednostek.

Jak pisze w swojej książce Co znaczy konserwatyzm? Roger Scruton: „Prawdziwa tradycja nie jest wynalazkiem, lecz niezamierzonym produktem ubocznym wynalazczości, a zarazem, paradoksalnie, jej motorem. Zdumiewającym tego przykładem jest nasza tradycja muzyczna. Nie stworzyła jej jedna konkretna osoba. Każdy, kto się do niej przyczynił, budował na wcześniejszych osiągnięciach, odkrywał problemy i rozwiązywał je poprzez stopniowe poszerzanie wspólnej składni. Notacja rozwijała się równolegle do harmoniki i kontrapunktu. Żaden człowiek nie byłby w stanie w pojedynkę posiąść zawartej w tych dokonaniach wiedzy na temat ludzkiego ucha i ludzkiego serca, tak samo jak żaden człowiek nie byłby w stanie w pojedynkę odkryć języka. Przykład ten pokazuje, czym w istocie jest tradycja: nie zwyczajem czy rytuałem, lecz formą wiedzy społecznej”. Konserwatysta przez wiedzę społeczną rozumie tą, którą ucieleśniona jest w zwyczajach, we wszelakich procedurach typowych dla tej społeczności (jak choćby procedury parlamentarne w Wielkiej Brytanii), w manierach, stroju i konwenansach społecznych, jak również w moralności. Wiedza społeczna nie akumuluje się tak jak pieniądze, czy też jak wiedza naukowa, ale istnieje wyłącznie poprzez jej nieustanne stosowanie: jest społeczna, niewypowiedziana i praktyczna, nie daje się ująć w żaden schemat czy plan, co widać najlepiej analizując przyczyny porażki gospodarki centralnie planowanej.

Inne istotne elementy doktryny konserwatywnej to: przekonane o istnieniu w świecie wartości niezmiennej ich hierarchii, uznanie rodziny za najważniejszy element życia społecznego (będąc miejscem wychowania i rozwoju, ma zasadniczy wkład w budowanie ładu społecznego), nieufność wobec kultury masowej jako postaw propagujących przeciętność i zagrażających indywidualistycznie pojmowanej wolności.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych