Czwarta RP – IV RP

Jest to pojęcie oznaczające zespół określonych koncepcji ustrojowo – politycznych dotyczących Rzeczpospolitej Polskiej, zrodzonych z przekonania o zepsuciu polskiego życia publicznego i konieczności zmiany ustroju państwa. Przekonanie to było o tyle istotne, iż jego główne tezy zrodziły się z głębokiej, wieloletniej krytyki fundamentów, na jakich została zbudowana III Rzeczpospolita, a zatem państwo, którego ustrój określiła Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 roku. Krytycy owej III RP uznawali jednak, iż rzeczywisty powód zepsucia nie wynika z rozwiązania ukształtowanego w konstytucji, ale mającego bardziej ukrytą formę i sięgającą korzeniami do czasów, kiedy obalany był system komunistyczny. Do obrad okrągłego stołu. To wtedy miało dojść do nieformalnego porozumienia obozu rządzącego z częścią opozycji solidarnościowej (jej lewicowo – laickim odłamem), na skutek którego państwo polskie zostało zawłaszczone przez sieć nieformalnych układów na styku polityki, biznesu i mediów. W efekcie tych układów nie doszło nigdy do zrealizowania tak istotnych kwestii jak choćby dekomunizacja, a procedury prywatyzacyjne wielokrotnie budziły ogromne emocje i sprzeciw.

Słowo „układ” stało się zresztą słowem kluczem, a jego rozbicie głównym celem powołania nowej Rzeczpospolitej – Rzeczpospolitej bez układów. Przez wiele lat teoria ta (lansowana w środowisku związanym z Jarosławem i Lechem Kaczyńskimi) nie znajdowała zbyt wielu odbiorców, zaś samych twórców uważano za niepoważnych i sfrustrowanych polityków, którzy nie potrafiąc odnaleźć swojego miejsca w nowej rzeczywistości politycznej, werbalizowali swoje fobie w postaci wszelkich teorii spiskowych. Wszystko się jednak radykalnie zmieniło 27 grudnia 20o0 roku, kiedy w Gazecie Wyborczej został opublikowany tekst Pawła Smoleńskiego pt.: „Ustawa za łapówkę czyli przychodzi Rywin do Michnika”. Zaprezentowana w nim została próba przekupienia Adama Michnika (założyciela Gazety Wyborczej, jej ówczesnego redaktora naczelnego) przez Lwa Rywina; Rywin w zamian za łapówkę obiecywał odpowiednie rozwiązania prawne w ustawie medialnej, która umożliwiałaby Agorze (właścicielowi GW) przejęcie kontroli nad częścią mediów publicznych.

Rozpętane w efekcie tej publikacji śledztwa dziennikarskie, powołanie pierwszej w historii Polski sejmowej komisji śledczej i wychodzenie na jaw coraz liczniejszych nieformalnych powiązań świata polityki, mediów i biznesu spowodowało upadek rządu Leszka Millera oraz znaczący spadek zaufania do samej Gazety Wyborczej. Mogłoby się wydawać, iż rzeczywistość stanęła na głowie, gdyż będąc źródłem ujawnienia patologii, sama stała się ofiarą w nagłośnionej sprawie. Istniało jednak zbyt wiele pojawiających się wątpliwości na temat udziału związanych z nią osób w aferze, co nie pomagało w wyjaśnieniach. Najbardziej znaczącym przykładem były zeznania składane przed komisją śledczą przez Adama Michnika i fakt wycięcia części nagranej przez niego rozmowy z Lwem Rywinem, a także zasłanianie się w czasie przesłuchań tajemnicą dziennikarską.

Na kanwie formułowanej wtedy sanacji życia publicznego dokonało się całkowite przetasowanie na polskiej scenie politycznej. Odnosząca do tej pory sukcesy postkomunistyczna lewica straciła większość ze swojego poparcia, a na pierwszy plan wysunęły się dwa ugrupowania o biografiach opozycyjnych – Platforma Obywatelska (Olechowskiego, Płażyńskiego i Tuska) oraz Prawo i Sprawiedliwość (braci Kaczyńskich). Wtedy też doszło do spopularyzowania hasła IV Rzeczpospolitej.

Uważa się, iż jako pierwszy sformułował je znany politolog i publicysta Rafał Matyja już w roku 1998, jednak bez większego odzewu. Dopiero opublikowany 23 stycznia 2003 roku w Rzeczpospolitej tekst prof. Pawła Śpiewaka „Koniec złudzeń” doprowadził do jego faktycznego upowszechnienia. Hasło to stało się od razu sprawnym orężem debaty publicznej, w którym podział polityczny miał przebiegać na linii III RP – IV RP. Oczywiście głównymi rzecznikami stały się dwie partie: PO i PiS, a wizja ich ewentualnych wspólnych rządów tworzyła nadzieje opinii publicznej na prawdziwą odnowę. Szybko się jednak okazało, iż w czasie kampanii wyborczej doszło do poróżnienia między liderami przyszłego POPiS-u, a kiedy prowadząca we wszystkich sondażach Platforma przegrała zarówno wybory prezydenckie i parlamentarne, dawne marzenia o odnowie ustąpiły przed zwykłym pragmatyzmem władzy. PiS wszedł w koalicję z Samoobroną i LPR-em, a po dwóch latach odszedł w niesławie na skutek samorozwiązania parlamentu i przegraniu wyborów. Efektem tego było utożsamienie pojęcia IV RP z okresem rządów PiS i skompromitowaniem się samej idei, która w żaden sposób nie jest z tymi rządami tożsama. Trudno bowiem sobie wyobrazić aby jeden z jej twórców (wspomniany wcześniej Paweł Śpiewak) był bezpośrednim zwolennikiem rozwiązań stosowanych przez Jarosława Kaczyńskiego i jego polityczne zaplecze.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych