Inflacja

W rozumieniu czysto definicyjnym jest to zjawisko polegające na globalnym i trwałym wzroście średniego poziomu cen w gospodarce. Jest to zatem mechanizm, w którym siła nabywcza pieniądza systematycznie się zmniejsza o wysokość inflacji. Jeśli zatem wynosi ona 4 proc. oznacza to, iż średni poziom cen w gospodarce podnosi się w skali roku o taki właśnie odsetek, albo odwracając sprawę, odpowiednio zmniejsza się wartość pieniądza w gospodarce. Skutek jest taki, iż po określonym czasie za te same pieniądze można nabyć mniejszą ilość towarów.

Procent jakim określa się wysokość inflacji nazywa się stopą inflacji lub indeksem wzrostu cen. Jest to wielkość najczęściej uzyskiwana poprzez odniesienie wzrostu cen do okresu 1 roku. Choć rzecz jasna instytucje monitorujące inflację dokonują tego na bieżąco, np. w skali tygodniowej bądź miesięcznej, to jednak tak krótkie okresy badania przy niskiej wielkości wzrostu cen, powodowałyby, iż miesięczna stopa inflacji wyrażona by została w ułamkach procenta. A taki wynik byłby dla społeczeństwa mało sugestywny. Warto także uświadomić sobie, iż pod pojęciem inflacji kryje się najczęściej średni wzrost cen dla pewnej kategorii dóbr mających reprezentować ogół dóbr występujących w gospodarce. Jest to odpowiednik tego – jeśli można się posłużyć taką analogią – czym w badaniach sondażowych jest grupa reprezentatywna. Trudno robić badania na całej populacji, stąd też wyodrębnia się z niego pewną grupę, reprezentującą wszystkie składowe społeczeństwa, na której przeprowadza się badanie. W przypadku inflacji ta grupa na której dokonuje się pomiaru, nazywana jest koszykiem dóbr i zawiera w sobie w głównej części tzw. dobra konsumpcyjne.

Zjawisko inflacji w zasadzie występuje w każdej gospodarce, choć mając różną intensywność, może mieć całkowicie odmienne dla niej skutki. I tak – biorąc pod uwagę kryterium nasilenia – pierwszym rodzajem inflacji jest inflacja pełzająca. Występuje wtedy, gdy skala wzrostu cen jest bardzo niska, a instytucje polityki monetarnej (w Polsce z mocy przepisów konstytucyjnych odpowiada za to Narodowy Bank Polski wraz z Radą Polityki Pieniężnej) są w stanie skutecznie ją kontrolować. Jej wysokość określa się w przedziale od 1 do 3 proc. średniego wzrostu cen. Kolejnym rodzajem inflacji jest ta, którą określa się mianem kroczącej. Jest to zjawisko skutkujące wzrostem cen w skali roku na poziomie od 5 do 15 proc. Jej charakterystycznym elementem jest to, iż pewne przyczyniające się do niej mechanizmy zaczynają się wymykać spod kontroli, co sprawia, iż nabiera rozpędu i niejednokrotnie prowadzi do kolejnych spadków wartości pieniądza. Tym samym może dojść do inflacji galopującej, z którą mamy do czynienia wtedy, gdy średni wzrost cen w skali roku przekracza 15 proc. W takich warunkach zaczynają się pojawiać realne trudności z planowaniem działań finansowych w firmach, gdyż opóźnienia w płatnościach powodują znaczący spadek wartości uzyskanego przychodu czy wynagrodzenia. Może prowadzić to do blokowania inwestycji i poważnych zakłóceń w funkcjonowaniu procesów gospodarczych. To w ostateczności może doprowadzić do sytuacji, w której gospodarka kapitałowa, oparta na pieniądzu przeżywać będzie radykalną zapaść – a mianowicie do hiperinflacji. Mamy z nią do czynienia, kiedy wysokość przyrostu średnich cen osiąga w skali roku kilkadziesiąt procent. W takich warunkach racjonalne podejmowanie decyzji gospodarczych i planowanie wydatków staje się niemożliwe, co prowadzi do załamania systemu gospodarczego.

W ramach teorii inflacyjnych można wyróżnić jeszcze inny podział odnoszący się nie tyle do jej wysokości , ile do przyczyn, które są siłą sprawczą inflacji. Pierwszą z inflacji byłaby w ramach tego kryterium inflacja popytowa („ciągniona przez popyt”). Mamy z nią do czynienia wtedy, gdy w obiegu znajduje się zbyt duża ilość pieniędzy, nie odpowiadająca realnie temu, co znajduje się na rynku towarów i usług. Pieniędzy jest zatem za dużo, towaru za mało, więc naturalną skłonnością producentów i handlowców będzie podnoszenie cen. Jeśli i to nie spowoduje zatrzymania się popytu, ceny poszybują jeszcze wyżej. Zjawisko inflacji ciągnionej przez popyt jest najczęściej spotykane w gospodarkach, w których rządy próbują radzić sobie z dziurami budżetowymi (niedoborem pieniędzy na wydatki publiczne) poprzez nadmierną jego emisję – tzw. „drukowanie pieniędzy”. Inny rodzaj inflacji to inflacja kosztowa („pchana przez koszty”). Powstaje w efekcie podnoszenia się cen surowców kluczowych dla funkcjonowania gospodarki (ze względu na kurczenie się ich zapasów albo też formę gier cenowych), w efekcie prowadząc do wzrostu wszystkich innych cen. Przykładem takiego produktu może być światowa cena ropy naftowej bądź gazu. I wreszcie ostatni rodzaj inflacji – tzw. inflacja wbudowana. Powstaje w efekcie istnienia w danym społeczeństwie określonych oczekiwań dotyczących inflacji. Dla przykładu: pracownicy danego przedsiębiorstwa naciskają poprzez związki zawodowe na pracodawcę aby dokonał podwyżki płac o koszty inflacji, ci zaś chcąc znaleźć na to pieniądze podnoszą cenę swoich wyrobów. W ten sposób zwiększa się ostateczna cena towarów dostępnych na rynku i nakręca się spirala inflacyjna. To z kolei prowadzi do kolejnych nacisków związkowych i kolejnej podwyżki płac…

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych