Hierarchia źródeł prawa

Pojęcie to oznacza fakt, iż w każdym systemie prawa obowiązujące w nim akty prawne uporządkowane są w sposób hierarchiczny. Istnieją zatem akty prawa wyższego i niższego rzędu, dla których obowiązuje zasada, iż akty prawa stojące niżej w hierarchii muszą być zgodne z tymi, które w tej hierarchii stoją wyżej. Takie rozwiązanie ma na celu uporządkowanie procesu stosowania prawa, w którym jasne będzie, które z aktów prawnych mają pierwszeństwo w stosowaniu.

W Polsce wedle przepisów Konstytucji z 2 kwietnia 1997 roku istnieje pięć powszechnie obowiązujących źródeł prawa: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia oraz akty prawa miejscowego. Kolejność podana przez Konstytucję stanowi równocześnie wyznacznik hierarchii. Z tym, że istnieją od podanej kolejności trzy wyjątki, pierwsze dwa sformułowane w Rozdziale III Konstytucji (Źródła prawa), trzeci zawarty w przepisach Rozdziału XI (Stany nadzwyczajne):

  • Pierwszy wynika z przepisu art. 91 ust. 2: „Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową”.
  • Drugi sformułowany jest w tym samym artykule, ale w kolejnym ustępie (art. 91 ust. 3): „Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami”.
  • Trzeci zapisany jest w art. 230 ust. 1: „W razie zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego, Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów może wprowadzić, na czas oznaczony, nie dłuższy niż 90 dni, stan wyjątkowy na części albo na całym terytorium państwa”.

Tak więc istnieją dwie sytuacje, w których prawo międzynarodowe może być postawione powyżej ustaw, zaś rozporządzenia Prezydenta RP na równi z nimi. Rodzi się jednak pytanie: „Jak to możliwe, że akty prawa międzynarodowego mogą być powyżej aktów wydawanych przez najwyższy organ polskiej legislatywy?” Czy nie stoi to w sprzeczności z zasadą suwerenności? Wedle twórców Konstytucji nie. W obu tych przypadkach (podpisanie umowy międzynarodowej oraz umowy konstytuującej organizację międzynarodową) ratyfikacja jest poprzedzona zgodą wyrażoną w ustawie. Tak więc choć sam tekst aktu prawa międzynarodowego nie zostaje wypracowany w polskim parlamencie, to jednak na poziomie jego akceptacji przechodzi on pełną procedurę legislacyjną. Jest zatem przepisem uznanym (usankcjonowanym), który stał się częścią polskiego systemu prawa za pełną akceptacją procedury demokratycznej. Ważne jest, iż zgoda ta taką ratyfikację może zostać wyrażona w drodze referendum.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych