Grupa społeczna

Jest to pewien zbiór co najmniej trzech osób, charakteryzujący się pewną trwałością, związanych z sobą formalną bądź nieformalną więzią społeczną. Posiada określony cel, poczucie odrębności, a czasami także wewnętrzną strukturę. Najczęściej celem istnienia grupy jest zrealizowanie jakiegoś zadania (jak w przypadku partii wygranie wyborów lub posiadanie wpływu na życie w państwie), jednak możliwe jest także istnienie grup, dla których cel umiejscowiony poza nią ma charakter drugorzędny. W przypadku takich grup nadrzędna wartością jest samo jej istnienie i podtrzymywanie wzajemnych więzi.

Każda grupa posiada określoną strukturę należących do niej członków, przy czym niemal każda grupa posiada swojego lidera (ustanowionego mocą osobistej charyzmy bądź formalnego wyboru). Pomiędzy członkami grup występują najróżniejsze relacje różniące się charakterem i siłą. Bywa więc, iż na strukturę grupową nakładają się relacje o charakterze formalnym (wynikające np. ze struktury pracowniczej danej firmy) oraz nieformalnym (wynikające ze spędzanego przez tych pracowników wolnego czasu i wzajemnych zainteresowań).

Ważnym elementem odnoszącym się do grupy jest także zbiór obowiązujących w niej norm. Ma on o tyle znaczące miejsce, iż od jego treści niejednokrotnie zależą takie kwestie jak zakres podejmowanych działań, żywotność i spoistość samej grupy a także jej charakter wobec członków innych grup.

Istnieje bardzo wiele kryteriów, w oparciu o które tworzona jest typologia grup społecznych – czyli podział na typy grup. Pierwszym kryterium jakie można wskazać jest kwestia wielkości grupy. Przy czym – wbrew obiegowym opiniom – nie ma ono wyłącznie charakteru ilościowego, ale także jakościowy. Uważa się, iż jeśli pomiędzy wszystkimi członkami grupy istnieje możliwość realizowania osobistych relacji interpersonalnych, wtedy mamy do czynienia z grupą małą. Jeśli zaś nie jest to możliwe – mamy do czynienia z grupą dużą.

Kolejnym kryterium, jakie możemy wyróżnić i w oparciu o które możemy dokonać podziałów grup jest kryterium dostępności; dotyczy ono koniecznych do spełnienia warunków inicjacyjnych, stojących na drodze do stania się członkiem grupy. I tak w ramach tego kryterium wyróżniamy trzy rodzaje grup, z których pierwszą są grupy o charakterze inkluzywnym. Są to grupy charakteryzujące się niskim poziomem wymagań inicjacyjnych, a zatem takie, które są dostępne dla każdego. Często w grupach inkluzywnych nie istnieją żadne kryteria, co sprawia, iż jedynym czynnikiem który przesądza o przynależności byłaby wola samego zainteresowanego. Przykładem takiej grupy może być klub filmowy działający przy jakimś ośrodku kultury lub też koło turystyczne w szkole. Drugim rodzajem grup w ramach tego kryterium są grupy ograniczone; charakteryzują się tym, iż wobec swoich przyszłych członków grupa taka stawia pewne bariery, które mogą mieć charakter naturalny (np. wiek – stowarzyszenie studenckie), lub formalny (np. przejście procedury rejestracyjnej i opłacenie składki – partia polityczna). Ostatnim typem grupy w ramach kryterium dostępności jest grupa ekskluzywna. Jest to grupa społeczna charakteryzująca się wysokimi wymaganiami inicjacyjnymi, możliwymi do spełnienia przez wąskie grono osób. Przykładem takiej grupy może być rząd jakiegoś państwa, którego ekskluzywizm wynika choćby z samej wielkości tej grupy, a zatem z bardzo ograniczonej zdolności należenia do jej grona. Innym przykładem może być rozwiązanie specjalnego testu badającego poziom inteligencji IQ i należenie do Klubu MENSY. Czasami w ramach tego kryterium osobno stosuje się też czwarty typ grupy – zamkniętej. Zdarza się, iż w niektórych opracowaniach jest ona używana zamiennie z grupą ekskluzywną – jednak takie użycie jest niewłaściwe. Grupa zamknięta bowiem to taka, która ma obiektywnie zamknięty krąg osób, które mogą spełnić jej inicjacyjne wymogi, np. kombatanci II wojny światowej czy też ofiary jakiejś tragedii komunikacyjnej (np. lotniczej). I z samego tego faktu, iż kryterium należy do przeszłości, nikt nowy nie może go spełnić.

Trzecim typem kryterium, jest stopień sformalizowania grupy, ze względu na które wyróżniamy dwa rodzaje grup: formalne i nieformalne. Grupa formalna jest to grupa, która powstała w oparciu o określone przepisy prawa i spełnienie istniejącej w jego ramach określonej procedury. Jest to grupa tworzona najczęściej przez jakąś instytucję mającą osobowość prawną, bądź też przez zespół osób fizycznych, którzy poprzez powołanie jej do życia i proces rejestracji uzyskują dla niej taką osobowość. Grupa formalna posiada określone środki formalne (statuty, regulaminy, instytucje, organy), które określają kryteria przynależności do niej, kompetencje jej organów (jeśli takowe są) i szczegółowe zadania. Przykładem grupy formalnej jest klasa w szkole, stowarzyszenie czy grupa pracowników uczelni. Przeciwieństwem zaprezentowanej powyżej grupy jest grupa nieformalna, która zostaje powołana do istnienia mocą woli jej członków, nie posiadając absolutnie żadnych umocowań prawnych dla swojego istnienia. Przykładem grupy nieformalnej jest każda grupa rówieśnicza czy towarzyska.

Wśród kryteriów typologizujących grupy znajdziemy też takie, które określa się mianem typu więzi. Ze względu na to kryterium wyróżniamy grupy pierwotne – to znaczy takie, z którymi wiąże nas więź wynikająca z urodzenia (więź rodzinna bądź narodowa), bądź też wtórne – do których przynależymy mocą wtórnych wyborów i działań – zarówno swoich, jak i cudzych. Niekiedy ze względu na to kryterium (typu więzi) przedstawia się nieco bardziej skomplikowany podział, w którym istnieją trzy typu grup; naturalne (wynikające z urodzenia), zrzeszeniowe (utworzone na skutek naszych własnych decyzji) oraz stanowione (które powstają jako efekt działania od nas niezależnego – np. trafienie na skutek poboru powszechnego do takiej bądź innej jednostki wojskowej).

Zostały nam do omówienia jeszcze trzy rzadziej wymieniane kryteria, z których pierwszym jest kryterium kierunku relacji. W jego przypadku powstają dwa rodzaje grup; wertykalne, czyli takie, w których pomiędzy członkami grupy funkcjonują relacje typu pionowego (relacje podległości i podporządkowania, np. w jakiejś dużej jednostce organizacyjnej w firmie, z rozbudowaną strukturą kompetencji) oraz horyzontalne, w których pomiędzy członkami grupy funkcjonują relacje typu poziomego, partnerskiego, wykluczające wzajemną podległość i podporządkowanie. Przykładem takiego typu grupy może być klasa. Kryterium celowości istnienia wyróżnia natomiast dwa inne rodzaje grup; zadaniowe, dla których podstawą trwałości jest nie tyle sama więź istniejąca między członkami, ile określone do wykonania zadanie, które członkowie grupy postrzegają jako ich wspólny cel (przykładem może być partia polityczna ze swoim dążeniem do zdobycia władzy i kształtowaniu stosunków społecznych, politycznych i gospodarczych zgodnie z własnymi przekonaniami) oraz wspólnotowe, dla których cel trwania ma charakter osobisty – tworzący je ludzie lubią i chcą ze sobą przebywać. Ostatnie kryterium, które zostanie omówiona tytułuje się poziomem ujednolicenia. Ze względu na nie możemy wyróżnić dwa rodzaje grup; grupy heterogeniczne, które charakteryzują się różnorodnością w obrębie określonego kryterium (najczęściej wieku lub płci, ale też wykształcenia czy poglądów politycznych) oraz grupy homogeniczne, które charakteryzują się jednolitością w obrębie określonego kryterium. Przykładem może być Polska Partia Kobiet (kryterium płci – przy założeniu, że partia zgodnie z nazwą przyjmuje do swojego grona wyłącznie kobiety) lub stowarzyszenie przeciwników aborcji (kryterium światopoglądowe).

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Zarejestruj się Zapomniałem hasła...
Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych