Głasnost

Słowo pochodzące z języka rosyjskiego i oznaczające „jawność”. Obok pierestrojki główny element polityki prowadzonej przez sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego Michaiła Gorbaczowa. Polegał na zerwaniu z kluczowym elementem każdego systemu totalitarnego, a mianowicie z cenzurą i kłamstwem historycznym. Gorbaczow wprowadzając głasnost otworzył przestrzeń publiczną dla tematów, które poruszane nawet w rozmowach prywatnych skutkowały ciężkimi represjami.

Uważa się, iż to właśnie „głasnost” (wprowadzana jako drugi element reform Gorbaczowa) przełamała bariery hamujące do tej pory trwanie systemu sowieckiego. Początkiem każdych zmian jest bowiem możliwość otwartej debaty na temat istniejącego systemu politycznego. Proces ten zaczął się właśnie wraz z otwarciem przestrzeni publicznej dla głosów do tej pory zakazanych. Między innymi zaczęto ujawniać rozmiar komunistycznych represji, co wpływało na sposób myślenia rosyjskiego społeczeństwa. Zaczęto powoli wskazywać na konieczność rehabilitacji ofiar polityki Józefa Stalina. Masowo powstawały rozmaite organizacje, które otwarcie wyrażały krytykę obszarów objętych milczeniem. Te wydarzenia spowodowały, że sam Gorbaczow zaczął zmieniać swoje początkowe myślenie charakterystyczne dla twardogłowego komunistycznego aparatczyka. Jego zamierzeniem nie było bowiem doprowadzenie do obalenia ZSRR – to był niejako efekt uboczny podjętych reform. Chciał zmian, ale z zachowaniem trwania systemu, pozwalającego utrzymać komunistom władzę. Ostatecznie głasnost doprowadziła do ujawnienia się narodowych tożsamości mieszkających w Związku Radzieckim społeczności, do tej pory tłamszonych za pomocą siły i terroru. To zaś musiało skutkować rozsadzeniem całego systemu od środka. Dodatkowo dokonały się znaczące zmiany w radzieckiej polityce zagranicznej, doprowadzając do zakończenia wojny w Afganistanie oraz sfinalizowania negocjacji rozbrojeniowych ze Stanami Zjednoczonymi.

W oficjalnych wersjach historii wygłaszanej na Zachodzie, Gorbaczow był demokratą i liberałem. Jednak te głosy są znacząco przesadzone. Ten ostatni przywódca Związku Radzieckiego do samego końca nie wiedział w jaką stronę wiatr historii popchnie wydarzenia na Wschodzie. W okresie ogłaszania przez oddziały KPZR postulatów o przywracaniu niepodległości (np. Ukraina czy Białoruś), sam niepewnie przemieszczał się między zwolennikami radykalnych reform, a obrońcami systemu. Wyrazem tego był choćby w styczniu 1990 roku atak sił specjalnych na budynki telewizji w Wilnie, co doprowadziło do śmierci kilkunastu osób. Podobnie kilka miesięcy wcześniej (w kwietniu 1989) krwawo doprowadził do stłumienia demonstracji w stolicy Gruzji – Tbilisi.

Istniał zresztą moment, w którym okazało się, iż wszystkie zaistniałe zmiany mógł obrócić w niwecz pucz Gienadija Janajewa, kiedy to partyjny beton próbował przejąć władzę i zawrócić z obranego kursu. Wszystko ostatecznie doprowadziło do wyniesienia do realnej władzy Borysa Jelcyna, w czerwcu 1991 roku wybranego na prezydenta Rosyjskiej Federacyjnej Republiki Radzieckiej. Jego determinacja spowodowała, iż znacząca część wojska opowiedziała się po stronie zmian, przez co upadło zagrożenie powrotu do dawnego reżimu.

Prezydent ZSRR – Gorbaczow – okazał się przegranym całych zajść, gdyż to właśnie Jelcyn został przez społeczeństwo zaakceptowany jako przywódca. On także 8 grudnia 1991 r. wraz z prezydentem Ukrainy (Leonidem Krawczukiem) i Białorusi (Stanisławem Szuszkiewiczem) podpisali dokument oznajmujący rozpad ZSRR. W jego miejsce powstał twór o nazwie Wspólnota Niepodległych Państw. W efekcie tych wydarzeń 21 grudnia 1991 ostatni Michaił Gorbaczow ustąpił z urzędu, zaś 26 grudnia formalnie przestał istnieć Związek Radziecki.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych