Europejski Trybunał Praw Człowieka

Stanowiący część europejskiego systemu ochrony praw człowieka organ sądowniczy, mający swoją siedzibę w Strasburgu, który od 1 listopada 1998 zastąpił Europejską Komisję Praw Człowieka oraz Trybunał Praw Człowieka. Trybunał powstał jako organ urzeczywistniający postanowienia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (oficjalny tytuł: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności) uchwalonej 4 listopada 1950 roku przez Radę Europy. Wbrew obiegowym opiniom nie jest on organem Rady Europy, choć stanowi realizację uchwalonej przez nią konwencji. Do Trybunału skargi mogą składać zarówno osoby fizyczne jak i osoby prawne.

Choć uchwalona na forum Rady Konwencja o Ochronie Praw Człowieka powstała w roki 1950, weszła ona w życie dopiero trzy lata później, to jest we wrześniu 1953 r. Jej głównym zadaniem (w intencji autorów Konwencji) było zbudowanie w Europie zbiorowego systemu ochrony praw człowieka zawartych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, przyjętej przez ONZ w 1948. Podstawowym elementem Konwencji jest katalog praw i wolności. Zarówno cywilnych, jak i politycznych. Aby jednak w jakikolwiek sposób założenia Konwencji miały przełożenie na realne działanie, podjęto próbę stworzenia systemu kontroli, który monitorowałby przestrzegania zobowiązań przyjętych przez państwa – strony Konwencji. Wykonywanie tej funkcji powierzono trzem instytucjom: Europejskiej Komisji Praw Człowieka (utworzonej w 1954), Europejskiemu Trybunałowi Praw Człowieka (utworzonemu w 1959) oraz Komitetowi Ministrów Rady Europy. Ten ostatni organ to instytucja złożona z Ministrów Spraw Zagranicznych państw członkowskich lub ich reprezentantów. Od 1998 roku w związku z reformą systemu sądownictwa działającego w ramach Rady Europy, Europejska Komisja Praw Człowieka została zlikwidowana, a sprawy trafiają bezpośrednio do Trybunału.

Konwencja postanawiała, iż w przypadku naruszenia jej postanowień państwa – strony, a także w przypadkach, gdy Państwa uznały prawo skargi indywidualnej, indywidualni skarżący (osoby fizyczne, grupy osób lub organizacje pozarządowe) mogli występować ze skargami przeciwko innym państwom–stronom. Początkowe postępowanie miało na celu podjęcie polubownego rozstrzygnięcia sprawy, jednak w przypadku braku takiego rozwiązania Komisja sporządzała stosowny raport będący podstawą dalszego postępowania przed Komitetem Ministrów Rady Europy i Trybunałem. W przypadku wydania werdyktu przez Trybunał, Komitet Ministrów nadzorował wykonanie wyroków.

Z biegiem lat okazywało się, iż liczba spraw wnoszonych do instytucji Konwencji na tyle wzrasta, że szukano rozwiązania organizacyjnego dla przyspieszenia przeciągających się postępowań. Dla przykładu: jeśli w roku 1981 liczba zarejestrowanych spraw wynosiła 404, to w roku 1997 wzrosła do 4750. A zatem niemal 1200 procent. To spowodowało, iż dostrzeżono konieczność reform, co ostatecznie uwieńczone zostało przyjęciem Protokołu nr 11 do Konwencji, wedle którego skargi kierowane są bezpośrednio do Trybunału. Wszedł on w życie 1 listopada 1998, jednak przewidziano dla niego roczny okres przejściowy (do 31 października 1999).

Aby postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka mogło być rozpoczęte, sytuacja musi spełniać kilka wymogów formalnych. Po pierwsze (1) zaskarżane działanie musi być objęte przepisami Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Po drugie (2) sprawa w jakiej zwraca się dany podmiot do Komisji musi mieć swoje uregulowanie w systemie prawa państwa, przeciwko któremu realizowana jest skarga. Po trzecie (3) podjęte zostały wszelkie dopuszczalne krajowe środki odwoławcze, które nie przyniosły skutku. Jeśli te warunki są spełnione, wniosek ze skargą musi być dostarczony do Komisji najpóźniej do 6 miesięcy od wydania końcowej decyzji przez organy krajowe. Należy wtedy złożyć stosowny list w języku narodowym, przedstawiając szczegółowe informacje dotyczące zaskarżanej sprawy (przywiązując szczególną uwagę do opisu naruszeń oraz zastosowanych środków odwoławczych).

Na podstawie tekstu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w brzmieniu nadanym jej przez Protokół nr 11, Trybunał składa się z sędziów w liczbie równej liczbie państw-stron Konwencji i wybierani są na sześć lat przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy. Przyjęto rozwiązanie, którym co trzy lata wygasa mandat połowy sędziów (a zatem pierwsi sędziowie po wprowadzeniu zmian pełnili swój urząd przez 3 lata). Ważne przy tym jest to, iż sędziowie nie reprezentują krajów z których pochodzą.

W przypadku postępowania przed Trybunałem skargę może wnieść zarówno osoba fizyczna, grupa osób, organizacja pozarządowa oraz państwo–strona. Przedmiotem skargi jest zarzut naruszenia przez jedno z państw będących sygnatariusze Konwencji praw przez nią gwarantowanych. Orzeczenia wydawane przez Trybunał zapadają większością głosów. Wszystkie ostateczne wyroki Trybunału są wiążące dla państw–stron. Instytucją przewidzianą do badania stopnia wykonalności wyroku jest Komitet Ministrów Rady Europy.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych