Dyspozycja

Jest to jedna z trzech części normy prawnej, określająca kwalifikowane prawnie postępowanie jako zakazane, nakazane bądź dozwolone. Jeżeli zatem dojdzie do zaistnienia wskazanej w normie sytuacji (działania łamiącego zawartego w normie zakazu bądź nakazu), będzie to stanowić podstawę zastosowania danej normy prawnej i wyciągnięcia wobec danej osoby przewidzianych w normie konsekwencji. Dyspozycja określa zatem postępowanie do jakiego zobowiązany jest bądź od jakiego musi się powstrzymać – w okolicznościach wskazanych przez hipotezę – adresat normy. A zatem zachowanie prawnie zakwalifikowane jako zakazane, nakazane bądź dozwolone.

Dla zilustrowania znaczenia pojęcia dyspozycji warto posłużyć się przykładami, jakim są np. art. 151, 159 oraz 206 kodeksu karnego. Pierwszy z nich brzmi następująco: „Kto namową lub przez udzielenie pomocy doprowadza człowieka do targnięcia się na własne życie, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”. W powyższym przepisie prawnym widać wyraźnie, iż można wyróżnić trzy części. Jeśli weźmiemy pod uwagę, iż dyspozycja to ta część, która wskazuje co jest zabronione, to czynnością tą jest doprowadzenie człowieka do targnięcia się na własne życie. W przypadku art. 159 tekst brzmi następująco: „Kto biorąc udział w bójce lub pobiciu człowieka używa broni palnej, noża lub innego niebezpiecznego przedmiotu, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8”. W powyższym przepisie prawnym także widać ową trzyczęściowość, w której zachowaniem zakazanym jest używanie broni palnej, noża lub innego niebezpiecznego przedmiotu. I wreszcie przepis zawarty w art. 206: „Kto zawiera małżeństwo, pomimo że pozostaje w związku małżeńskim, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”. Tutaj struktura przepisu jest nieco inna, gdyż wskazanie adresata nie następuje bezpośrednio po słowie „kto” – wtedy wychodziłoby na to, iż dyspozycją (a zatem zakazane) byłoby pozostawanie w związku małżeńskim. A tymczasem czynnością zabronioną jest ponowne zawarcie małżeństwa. Jeżeli ktoś pozostaje w związku małżeńskim (hipoteza), to nie powinien zawierać powtórnego małżeństwa (dyspozycja), gdyż w przeciwnym razie zostanie mu wymierzona sankcja.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych