Dyktatura proletariatu

Jest to termin powstały w oparciu tezy Karola Marksa przedstawione w Manifeście komunistycznym oraz kilku innych jego pismach. Pojęcie to odnosiło się do sytuacji, jaka według Marksa, zapanowała w świecie zachodnim, w którym po upadku feudalizmu zrodził się nowy rodzaj zależności w ramach stosunku pracy – kapitalizm i jego wyzysk. Marks uważał, iż w czasach, w jakich przyszło mu żyć, dominującą formą władzy jest władza właściciela środków produkcji (fabryk, zakładów przemysłowych) nad robotnikiem. Jest to władza pełna, gdyż robotnik żyjący w mieście po utracie pracy skazany jest na bezczynność i nędzę. Tą formę zależności nazywał „dyktaturą burżuazji”. Zmiana tego modelu na proponowane przez niego rozwiązanie miała dokonać się w sposób bezkrwawy doprowadzając do całkowitej odmiany tej sytuacji. Miało się to stać poprzez oddanie robotnikom władzy i stworzenie systemu, w którym mieliby oni realny wpływ na rządzenie samym państwem, jak i znajdującą się w nim własnością. Karol Marks twierdził, iż postulowana przez niego zmiana może się dokonać na drodze rewolucji, jednak w przeciwieństwie do znanych mu z historii (m.in. francuskiej) powinna być rewolucją bezkrwawą. Jej realizacja miałaby się dokonać poprzez likwidację zależności własnościowych i skomunalizowaniu dóbr. Od tej pory własność byłaby własnością wszystkich.

Oczywiście, istniał pewien problem – trudno sobie wyobrazić, aby ci, którzy są właścicielami zgodzili się oddać to co posiadają dobrowolnie. Jak zatem poradzić sobie z tym problemem? W tym szczególnym przypadku, gdy rewolucja napotkałaby opór, Marks dopuszczał stosowanie przymusu, terroru. Dyktatura proletariatu była zatem formą przejściową pomiędzy kapitalizmem a komunizmem. Istniało jeszcze państwo, które miało dokonać całej operacji transformacyjnej, jednak było to państwo uwolnione z rąk burżuazji. Państwo proletariatu. Ten stan przejściowy określany był mianem socjalizmu. Celem ostatecznym jest jednak doskonałe społeczeństwo komunistyczne, w którym nie potrzebna jest władza, gdyż nie ma różnic klasowych. Nie ma więc podziałów i konfliktów które ta własność generowała.

Wersja Leninowska rozpatrywanego przez nas pojęcia została nieco zmodyfikowana, gdyż wedle Włodzimierza Lenina dyktatura proletariatu miała być stałym elementem rządów sprawowanych przez partię komunistyczną w imieniu klasy robotniczej (sojuszu robotniczo – chłopskiego). Wersja „przejściowa” tego rozwiązania stała się niejako nowym elementem ustroju, który zbudował strukturę społeczną na nowych podziałach i de facto na powszechnej dyskryminacji klas nierobotniczych i niechłopskich. Angielski filozof Roger Scruton napisał, iż ten nowy model społeczeństwa był formą zinstytucjonalizowanego resentymentu. Uczucia, które w klasach posiadających upatrywało źródeł swojej niedoli i biedy. Można by więc pokusić się nawet o stwierdzenie, iż miało to charakter zinstytucjonalizowanej zemsty. W chwili, gdy do władzy doszedł w Związku Radzieckim Józef Stalin, pojecie dyktatury proletariatu zaczęło oznaczać zgodę na terror mający w sposób bezwzględny umacniać władzę partii komunistycznej. Nie służyła zatem jakimkolwiek interesom społeczeństwa zamieszkującego Związek Radziecki, ale jedynie umacnianiu aparatu władzy i realizacji ich ideologicznych wizji i interesów.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych