Decentralizacja

Polega na systematycznym delegowaniu przez władze centralne części swoich uprawnień na niższe szczeble administracji publicznej (do jednostek niższego rzędu czy też do władz lokalnych). Jedną z form decentralizacji jest ustrój polityczny realizujący idee samorządności terytorialnej, gdzie zarówno w zakresie planowania, jak i realizacji, wiele istotnych spraw przekazanych jest do władz konkretnych regionów czy miast.

Polska Konstytucja z 2 kwietnia 1997 roku w art. 15 i 16 formułuje kluczowe przepisy dotyczące decentralizacji, wskazując, iż realizowana jest ona poprzez instytucję samorządu terytorialnego (art. 15 ust. 1 – „Ustrój terytorialny Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia decentralizację władzy publicznej”; art. 16 ust. 2 – „Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność”). Wszystko zaś uszczegóławia rozdział siódmy konstytucji, w całości traktujący o samorządzie terytorialnym.

Jakie są konsekwencje zawartych w konstytucji przepisów? Po pierwsze utworzona zostaje szczególna sytuacja prawna, w której organom samorządowym zostaje przyznana osobowość prawna. To niezmiernie ważna kwestia, gdyż ma ona na celu stworzenie rozwiązania, w którym organy odpowiedzialne za realizację idei decentralizacji będą mogły podejmować decyzje w sposób suwerenny, będąc badane jedynie pod względem zgodności ich działań z prawem.

Idea decentralizacji opiera się na założeniu, które w historii myśli politycznej przedstawiane było jako forma przeciwstawiania się nadużyciom władzy centralnej. Znany filozof angielski Lord Acton napisał kiedyś: „Władza deprawuje. Władza absolutna deprawuje absolutnie”. Rodzi bowiem pokusę panowania, z której tak licznie korzystano zarówno w przeszłości, jak i dziś. I to właśnie skłoniło teoretyków państwa i prawa do poszukiwania rozwiązań mających na celu ograniczenie potencjalnych nadużyć. Efektem tego były dwie koncepcje: pierwsza stworzona przez Karola Monteskiusza w formie idei podziału władzy, druga wyłaniająca się w okresie XIX wiecznych sporów polityczno – społecznych, zmierzająca do delegowania części władzy centralnej do jednostek niższego szczebla. W efekcie rozmaitych procesów stworzono system, w którym instytucje pełniące funkcje władzy publicznej na danym obszarze są wybierane bezpośrednio przez daną społeczność i w kwestiach bezpośrednio dotyczących tej społeczności mogą samodzielnie podejmować decyzję. To rzecz jasna rozwiązanie zgodne ze współczesnym rozumieniem demokracji, w której nie chodzi tylko o to, aby władza wybierana była przez społeczeństwo w okresach oddzielających poszczególne kadencje, ale także aby była jak „najbliżej” obywatela. Któż bowiem lepiej będzie dostrzegał, jakie kwestie należy w poszczególnych regionach rozwiązywać, jak nie same społeczności (czy też ich polityczni reprezentanci)? Pytaniu temu wychodzi naprzeciw kluczowy element idei decentralizacyjnej czyli sposób finansowania samorządów. Sama kompetencja jest bowiem niczym wobec braku zabezpieczenia finansowego. Dzięki rozwiązaniom przyjętym w polskiej konstytucji samorządy mają możliwość posiadania własnych budżetów, na które składają się między innymi nakładane przez nie podatki. To dało określoną niezależność finansową jednostkom samorządowym.

Należy wyraźnie podkreślić, iż decentralizacja w postaci samorządu terytorialnego nie jest prostą formą przekazania części uprawnień organom stojącym niżej w hierarchii. Organy samorządowe nie stanowią strukturalnie części administracji centralnej. Wojewoda – będący bezpośrednio podległy premierowi – nie jest kimś o charakterze szefa samorządu na danym terenie. Kontroluje go pod względem zgodności z prawem podejmowanych działań, ale nie może wydawać poleceń służbowych organom samorządu, ani także obsadzać ich stanowisk.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych