Cenzura

Jest to instytucjonalna forma ograniczania wolności wypowiedzi, realizowana najczęściej przez organy państwowe, polegająca na kontrolowaniu przekazywanych przez media informacji w programach informacyjnych, filmach, widowiskach teatralnych, książkach i wszelkich innych formach publicznego przekazu. Cel cenzury może być odmienny w zależności od tego z jakim reżimem mamy do czynienia. Jeśli rozważamy kwestię cenzury w państwie totalitarnym, wtedy kontrola wynika z samego faktu, iż państwo to chce sprawować pełną kontrolę nad tym, co myślą i czynią jego obywatele. Jej celem jest wtedy odcięcie obywateli od wszelkich treści uznanych w świetle panującej ideologii za niewłaściwe bądź też mające charakter tajny i nie mogące być podawane do wiadomości publicznej. Rzecz jasna największa siła kontroli ujawnia się w przypadku treści o charakterze politycznym. Jeśli jednak myślimy o społeczeństwie demokratycznym, cenzura może być także narzędziem stosowanym przez redakcje gazet czy też organizacje partyjne, gdyż i one mają określony interes w nagłaśnianiu jednych, a uciszaniu innych treści. Pewna forma cenzury istnieje zatem zawsze – jest tak dlatego, iż nieustannie przyjmuje się jakieś założenia dotyczące wychowania i kształtowania w społeczeństwie określonych postaw. Przykładem mogą być treści programów nauczania w szkołach, które mają charakter uznaniowy i wynikający z określonych przekonań na temat właściwego bądź niewłaściwego rozwoju dziecka. Przykładem może być także istnienie kategorii wiekowych dla wyświetlanych w kinach filmów.

Wyróżnia się bardzo wiele rodzajów cenzury, choć najpowszechniej przyjęty podział mówi o cenzurze prewencyjnej i represyjnej. Pierwsza z nich to cenzura typowa dla systemów totalitarnych, realizowana jeszcze przed publikacją bądź emisją w odniesieniu do każdego materiału i stosująca wobec niego kryteria zgodności z panującą ideologią. Skutkiem niedostosowania jest zakaz upowszechniania części bądź całości dzieła (filmu, widowiska), a często jego fizyczna likwidacja. W dzisiejszej Polsce w oparciu o przepis prawny zawarty w art. 54 Konstytucji RP, ten rodzaj cenzury jest zabroniony. Pytanie jednak czy aby na pewno jest w pełni realizowany? Trzeba sobie zdawać sprawę, iż każdego dnia mamy do czynienia z cenzurą prewencyjną w oglądanych, słuchanych czy czytanych przez nas mediach. Dokonują jej bowiem (wbrew autorom jakiegoś programu) szefowie określonych redakcji, którzy zmieniają pierwotną jego treść na dostosowaną do linii polityczno – społecznej danego medium.

W państwach totalitarnych i dyktatorskich cenzura jest jednym z kluczowych elementów służących manipulowaniu społeczeństwem i pozwalającym utrzymać władzę. Ma ona ścisły związek z urzeczywistnianiem pewnej założonej wizji ustroju politycznego i kultury, poprzez odcinanie odbiorców od możliwie odmiennych głosów i ocen. W ten sposób tworzy się społeczeństwo homogeniczne pod względem pewnego sposobu myślenia i wyznawanych wartości.

Drugą formą cenzury jest ta, którą określa się jako represyjna. Polega ona na kontroli post factum, a zatem po ujawnieniu danej treści. Jest to cenzura wynikająca z wyroku niezawisłego sądu rozpatrującego sprawę na wniosek osoby przekonanej, że jej dobra zostały naruszone. Polega zatem na uznaniu przez sąd danej treści za niezgodnej z prawem (np. obrażającą moralność publiczną, określoną grupę społeczną, nawołującą do nienawiści na tle rasowym itp.) i skutkiem tego otrzymuje zakaz dalszego rozpowszechniania. Może także skutkować odpowiedzialnością osób propagujących ją (np. karną w przypadku treści faszystowskich bądź cywilną w przypadku naruszeniu czyjegoś dobrego imienia). Przykładem może być wyrok dotyczący obrazy uczuć religijnych – sąd może zakazać dalszej prezentacji jakiejś wystawy, jeśli uzna, iż ma ona w tej kwestii znamię niezgodności z prawem.

Wyróżniamy także inne, dodatkowe podziały cenzury, jak choćby cenzurę instytucjonalną (realizowaną przez wyspecjalizowaną do tego instytucję), prawną (wynika z określonych przepisów zabraniających publikacji określonych treści), wewnętrzną (dokonywaną w ramach okresowych instytucji – np. redakcji gazet), polityczną (wynika z zakazu publikacji określonych treści o charakterze politycznym) i wreszcie religijną (realizowaną przez instytucje danego związku wyznaniowego ze względu na zgodność z obowiązująca doktryną).

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych