Anarchizm

Jest to doktryna społeczno – polityczna oraz wyrastający z niej ruch społeczny mający za swój fundament opór wobec wszelkich form organizacyjnych, które opierają się na przymusie. Kojarzy się współcześnie jako zjawisko negatywne, co prawdopodobnie wynika z faktu, iż często do haseł anarchistycznych odwołują się osoby i grupy podważające normy i porządek społeczny. Doktrynalnie anarchizm wyrasta z przekonania, iż jednostki ludzkie i tworzone przez nie społeczeństwa mogą uzyskać korzystne warunki dla swojego rozwoju i funkcjonowania bez narzucanego przez państwo przymusu – taki obraz wynika z przekonania o naturze ludzkiej i posiadanej przez człowieka skłonności do naturalnego współdziałania dla dla dobra ogółu. Anarchizm będzie zatem odwoływał się do bardzo ważnej kategorii pojęciowej powstałej w oświeceniu: idei stanu natury, jako możliwego do zaistnienia stanu społeczno–przedpaństwowego, w którym wolne ludzkie jednostki kierując się dobrą wolą i wzajemną życzliwością, regulują zachodzące między nimi stosunki społeczne. Państwo w takiej wizji jawi się jako niepotrzebna i ciążąca nad ludzką jednostką władza, zmuszająca ją do życia na sposób, którego ona nie akceptuje.

Początki anarchizmu sięgają XIX wieku, kiedy to zaczęto formułować programy radykalnej krytyki ówczesnego świata opartego o kapitalistyczne stosunki gospodarcze, przyczyniające się – wedle anarchistów – do depersonalizacji relacji międzyludzkich. Jednak największą odpowiedzialność za zło społeczne ponosi nie tyle określony system społeczno – gospodarczy, ale państwo. To ono bowiem przesądza o kształcie panującego ustroju, narzucając jednostkom i grupom funkcjonowanie w często nie akceptowanym przez nich układzie. Przez to najlepszą drogą do zniesienia panujących stosunków społecznych jest likwidacja samej instytucji państwa. Wyzwoleniem ma być sytuacja uwolnienia od przymusu, stworzenie ustroju bezpaństwowego, opartego na związkach konsumenckich i producenckich (stowarzyszeniowych), które będą miały charakter jednostkowych i grupowych porozumień kształtowanych wedle suwerennie ustalanych reguł . Wyrastając z krytyki państwa anarchiści odrzucali także dyktaturę proletariatu, uważając, iż ostatecznie zawiera ona składniki prowadzące do zniewolenia człowieka.

W łonie anarchizmu – z racji odmiennego stosunku do wolności i społeczeństwa – wytworzyły się trzy główne linie myślenia: indywidualistyczna, której twórcą był Pierre Joseph Proudhon, kolektywistyczna, stworzona przez Michaiła Bakunina oraz komunistyczna wyłożona przez Pawła Kropotkina. Okres największego rozwoju działalności organizacji wyrastających z idei anarchistycznych przypadał na przełom XIX i XX wieku, kiedy to liczni anarchiści brali czynny udział m.in. w dwóch rewolucjach rosyjskich (1905 i 1917) oraz w wojnie domowej w Hiszpanii. Po 1945 roku doktryna anarchistyczna nie odegrała żadnej istotnej roli, choć pewne jej elementy odnaleźć można w działalności nowej lewicy i twórczości Herberta Marcusego.

Panel klienta

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Polecane Publikacje
Słownik Licealisty

Wiedza o społeczeństwie - maturalna praca pisemna

Wiedza o społeczeństwie - Analiza tekstów źródłowych