—— Człowiek i etyka ——

Witaj w naszej czytelni zatytułowanej Człowiek i etyka. Być może w przerwach między nauką wos-u poczujesz ochotę na małą lekturę, która poprzez swój społeczny aspekt związana jest z tematyką serwisu, jednak w oczywisty sposób nie stanowi treści programowej w liceum. Publikujemy tu zbiór esejów prof. Jacka Filka, etyka i filozofa pracującego na co dzień na Uniwersytecie Jagiellońskim, ponieważ jego myślenie jest dla nas wzorem myślenia krytycznego, twórczego i szukającego prawdy. To może duże słowa, jednak dzięki pisarstwu prof. Filka można się przekonać, że „prawda” (a może „Prawda”) to nie tylko domena filozofii, ale także naszych codziennych wyborów i relacji z innymi. Prawda o sobie, o innych, o naszych relacjach.

Niniejszy zbiór tekstów publikowany był w różnych miejscach i w różnym czasie, ale zebrany w pewnym momencie i wydany jako publikacja pod wspólnym tytułem: Tajna wielkość Twojego życia. Już sam tytuł pierwszego z esejów mówi o co chodzi Jackowi Filkowi. I jaki jest jego „punkt skupienia”. Jeśli będziecie mieć chwilę, polecamy do czytania. To lektura może nie do końca związana z tematami naszego serwisu, ale z pewnością wyjątkowa. Budząca ze snu.

Notka o autorze

Prof. Jacek Filek jest absolwentem Uniwersytetu Jagiellońskiego wykłada etykę i filozofię człowieka na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz historię filozofii w Wyższej Szkole Europejskiej im. ks. Józefa Tischnera. Jest autorem kilku książek m.in. Z badań nad istotą wartości etycznych (1995), Ontologizacja odpowiedzialności (1996) i Filozofia jako etyka (2001), która została nominowana do Nagrody Jana Długosza dla najlepszej książki w dziedzinie humanistyki, Filozofia odpowiedzialności XX wieku (2003) oraz współautorem dziewięciu innych pozycji. Opublikował ponad 50 rozpraw i artykułów w czasopismach i periodykach naukowych oraz kilka tłumaczeń (m.in. Heideggera, Hartmanna i Husserla). Jego teksty systematycznie ukazują się m.in. w Tygodniku Powszechnym i Znaku. Publikował też we Francji i w Niemczech.

Jacek Filek jest filozofem zajmującym się zagadnieniami etycznymi. Jednak jego rozumienie słowa etyka jest dalece odmienne od tego, co dzisiaj na uniwersytetach rozumie się pod tym pojęciem. Pojmuje ją bowiem nie tyle jako wąską i abstrakcyjną dziedzinę ludzkiego namysłu, lecz jako powiązany z konkretnym ludzkim losem sposób patrzenia na świat i odnajdywany w nim sens. Siła takiego ujęcia polega na tym, iż zachęca ono do wyjścia poza logiczne schematy współczesnej dyskusji akademickiej, która rozumie etykę jako zespół abstrakcyjnych przesłanek i dotarcia do tego, co w zmaganiu etycznym jest prawdziwie ludzkie i w pełni rzeczywiste.

Jak pisze sam Jacek Filek: „Człowiek współczesny wydaje się całkowicie zagubiony. A na dramatyczne wołanie o etykę, wobec impotencji etyków-specjalistów, z namiastkami odpowiedzi śpieszą już ideologowie i rozmaitej maści łowcy dusz. (…) Etyki nie daje się oddzielić od filozofii, a każde autentyczne filozofowanie posiada zarazem sens etyczny”.

——————————————————————————————————

Tajna wielkość Twojego życia
Jesteś w encyklopedii? Nie? Nie masz szans na wielkość? To nieprawda. Jest „dziedzina”, w której możesz być wielki, może już jesteś wielki, tylko redaktorzy encyklopedii nic o tobie nie wiedzą i – co gorsza – w ogóle wiedzieć nie mogą. Dlaczego? Bo mają klapki na oczach, „specjalne” klapki, tj. klapki specjalności. A ponieważ twojej „specjalności” nie znają i znać nie mogą, no to milczą o tobie.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Dowód dobra
Podejrzliwy, pozbawiony pewności siebie współczesny człowiek żąda dowodów. Opanowany przez obsesję dowodzenia, człowiek ten natrafia co jakiś czas na mur niemożności. Pełen przecież dobrej woli gotów jest do wyrzeczeń, ale oczekuje jeszcze dowodów, zapewnień, które uśmierzyłyby jego wątpliwości. Wbrew posądzeniom o niezdolność do miłości gotów nawet pokochać, ale domaga się gwarancji.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Życie jako wrastanie w świat
Przejmujące, acz nie uświadamiane wprost, doświadczenie wzrostu, przede wszystkim w sensie witalnym, ale również w sensie psychicznym, poznawczym itp. pozwala, być może, lepiej zrozumieć sens ludzkiego istnienia. Poczucie wzrostu jest naszym pierwotnym i podstawowym doświadczeniem istnienia. Grecki świat idei, apoteoza niezmienności, potrzebny był głównie po to, by pojąć wzrastanie.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Chwilę po-być, nieco się ociągać
Komu nie jest obojętna próba zrozumienia „spektaklu” w jakim przyszło mu wziąć udział, a którego tytułem jest indywidualne pojedyncze życie, ten musi pragnąć dla siebie starości jako niezbędnej kończącej perspektywy. Bowiem bez niej, bez tych wszystkich prawd jakie ona objawia – o naszym stosunku do świata, o nas samych i o nas na wzajem – rozumienie owego spektaklu skazane jest na niepełność.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Nie umrę niespodzianie
Jeżeli zgodzisz się, że nie będziesz żył dłużej niż sto lat, i jeżeli zgodzisz się, że umrzesz niespodzianie, a „niespodzianie” niech znaczy, że w przeddzień nie będziesz o tym wiedział, to kiedy możesz umrzeć? Bo jeśli nie umarłeś wcześniej, zanim nadszedł przedostatni dzień setnego roku Twego życia, to kiedy dzień ten się kończy, wiesz już, że nazajutrz musisz umrzeć. Zatem nie będzie to już śmierć niespodziewana.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Śmierć filozofa tysiąclecia
Każde dziecko wie, że Sokrates należał do owych nielicznych wielkich nauczycieli ludzkości, którzy nigdy niczego nie napisali. Tak przynajmniej sytuacja wygląda to jeśli chodzi o materialny dorobek, z którym moglibyśmy się zapoznać. Gdzie byśmy nie szukali, wszędzie w indeksie autorskim pod „Sokrates” pustka. Jeśli jednak wierzyć Platonowi, to nie jest to prawda. Sokrates bowiem pisał. Co? No a co mógłby pisać – oczywiście wiersze.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Przesłanie pana Kanta
Twierdzę, choć z punktu widzenia podręcznikowych schematów musi wydać się to absurdalne, że Kantowi chodziło o ocalenie człowieka i że ocalenie to widział nie w konstruowaniu sofizmatów, lecz w rozbudzeniu uczucia, bowiem sam intelekt nie jest w stanie poruszyć woli. O co chodziło Kantowi? W imię jakiego celu wyrzekł się tego wszystkiego, wokół czego w swym codziennym życiu krząta się człowiek?
czytaj całość

——————————————————————————————————

Podgrzewanie filozofii
Jeśli Bóg dla ciebie umarł, tzn. jeśli Bóg stał się martwy w twym sercu, to, oczywiście, wszystko ci wolno, wszystko jest dozwolone. Ale popadanie z tej racji w euforię jest najbardziej powierzchowną, najbardziej infantylną reakcją, całkowicie obcą Nietzscheańskim „wyższym duchom”, owym „dostojnym”, a nade wszystko obcą „filozofom przyszłości”.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Filozofia a morza poboczne
Milet dał Talesa, a nade wszystko Anaksymandra, Efez Heraklita, Elea Parmenidesa, Abdera Demokryta, Agrygent Empedoklesa, Ateny Sokratesa i Platona, Stagira Arystotelesa itd. itd. Wszystkich ich zawdzięczamy Basenowi Morza Śródziemnego, to źródło naszych źródeł zasilające naszą cywilizację przez dwa i pół tysiąclecia. Niektórzy sądzą, że już wyschnięte.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Dom Tischnera
Byłem młody i zbuntowany. Nie zgadzałem się z tym światem. Za to zgadzałem się z Henri Michaux, kiedy pisał: „Kto nie zgadza się z tym światem, nie buduje w nim domu”. I wierzyłem Rilkemu, kiedy pisał: „Kto teraz nie ma domu, już go nie zbuduje”. Tymczasem zbudowałem.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Dusza Syrenki
Nietzschego, któremu dobrze znany był ,,przestrach w chwili zasypiania”, silnie dręczyła we śnie wizja zamerykanizowanej Europy, co oznaczało dla niego: duchowo spustoszonej. Nietzsche wiedział: ,,Skarlała duchowość Anglii jest dziś straszliwym niebezpieczeństwem dla Ziemi”. Wołał: ,,Żadnej amerykańskiej przyszłości!” Tymczasem, stało się.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Gołota kontra Stephen Hawking
Platon, bądź co bądź barczysty zapaśnik, dobrze znał różnicę między siłą a mocą. ,,Bo moc i siła – pisał – to nie jest jedno i to samo” (Protagoras, 351 A). Siła pochodzi ,,od natury” i ,,od dobrego odżywiania”, i może być przedmiotem ćwiczenia. Toteż ,,znający się na walce na pięści” silniejsi są od nie znających się na niej (por. tamże).
czytaj całość

——————————————————————————————————

O sprzedajności zła
Dlaczego zło sprzedaje się lepiej niż dobro? Czyżby zło lepsze było od dobra? Cóż to jednak miałoby znaczyć? I czy to w ogóle prawda? Jeśli ogłoszę seminarium na temat zła, przyjdzie więcej studentów, niż gdybym ogłosił seminarium na temat dobra. Jeśli stacja telewizyjna epatująca złem i skupiająca sporą widownię zmieni politykę programową i eksponować zacznie dobro, jej wysoka oglądalność spadnie.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Ciąża mężczyzny
Wedle pewnego mitu, z rodzaju tych, jakie Platon zwykł przytaczać w charakterze odpowiedzi na najcięższe pytania – choć na próżno by go szukać pośród Platońskiej „nauki pisanej” – więc wedle owego mitu, w momencie poczęcia brzemienność staje się udziałem nie tylko kobiety, ale i mężczyzny.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Nadzieja na dobrą śmierć
Żadne „prawo” nie może za ciebie myśleć, za ciebie podejmować decyzji i zwalniać cię od odpowiedzialności. W żadnym bowiem prawo nie rozstrzyga o moralności danego czynu, a jedynie o jego prawnej akceptacji. Zatem nawet jeżeli jest to winą, może się zdarzyć, że uznasz, iż powinieneś wziąć tę winę na siebie.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Obrona Grzechu Uczciwego
Generalnie jestem za „uczciwym grzechem”, który popełniony został z pełną świadomością winy i równocześnie z pełnym żalem, i pełną gotowością odpokutowania, a który wybrany został z bólem jako próba ratowania pewnego dobra, dobra, które niechybnie przepadłoby, gdyby ktoś tego grzechu nie wziął na siebie. Szanuję takiego „grzesznika”. „Bezgrzesznym” nie wierzę.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Poczucie godności jako sojusznik zła
Jest coś w interweniowaniu wobec panoszącego się zła, co sprawia, że „wyższe duchy” się tego imać nie będą. Niby uczciwi i z wyżyn swej moralnej wyższości potrafią okazać dezaprobatę, ale wystąpić publicznie z oskarżeniem nie pozwala im poczucie smaku. Napinają się, nadąsają na innych, ale gdy krzywda dzieje się w ich środowisku, dziwnie odwracają głowę i pech chciał, że w inną stronę patrzą, nie widząc.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Wygarnianie Prawdy
Zatajenie prawdy na najwyższym stopniu nie jest, oczywiście, żadnym pogwałceniem wymogu świadczenia prawdzie, nie jest też jakąś konsekwencją braku miłości, lecz prostym następstwem absolutnej bezradności, niemożności przyjścia z pomocą. I nic tu po owym miodzie, w którym arabska mądrość radzi przed wypuszczeniem strzały prawdy zanurzyć jej grot.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Liczenie
Badanie ilości jest badaniem podstawowym. Nawet policzenie strat jest zyskiem. Znać liczbę to posiąść prawdę. Zestawienie liczbowe to ideał wiedzy. Z tego, co nam dane, najważniejsze są dane liczbowe. Przeto pierwszą nauką, jeszcze przedprzedszkolną, jest nauka liczenia. Liczymy sobie za honor nauczyć dzieci liczyć, zanim jeszcze będą umiały przeczytać słowo.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Młody Człowiek Pragnie Rządzić
Platon nieprzypadkowo pouczał nas, iż „do rządów nie powinni się brać ludzie, którzy się w rządzeniu kochają” (Państwo, 521 B). Słyszysz? Powtórzę, a ty zapamiętaj i powtórz innym: „Do rządów nie powinni się brać ludzie, którzy się w rządzeniu kochają”. Czy nie oczywiste? Dla Platona w ogóle „za hańbę uchodzi samemu się garnąć do rządu”. A dla ciebie?
czytaj całość

——————————————————————————————————

Nie mam czasu
Nie przyjadę, Mamo, nie mogę, nie mam czasu. Nieraz mówiłem – ale jeśli mówię, że mówiłem, to nie znaczy jeszcze, że nadal nie mówię – a więc nieraz mówiłem, że nie mogę, bo czasu nie mam. Nie widziałem jednak w tym nic niewłaściwego. Czujność nasza wobec nas samych jest znikoma w porównaniu z naszą czujnością wobec bliźnich. Kiedy więc słyszę u ciebie owo „nie mogę, nie mam czasu”, wojska moje od razu gotowe są do szturmu.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Medytacja o Wolności
Wolność. Zaprzeczyłem swemu należeniu do drugiego nie po to, by nadal nie-należeć-do-siebie, lecz po to, by siebie pozyskać, po to, by stać się swo-bodnym, to znaczy swo-im, należącym do siebie. Znalezienie siebie jest – po kartezjańsku – znalezieniem punktu archimedesowego. Kartezjusz, znalazłszy ów punkt, zanotował: „Należy więc oczekiwać wielkich rzeczy”
czytaj całość

——————————————————————————————————

Koniec miłości, koniec świata
Cywilizacja gejów i lesbijek, cywilizacja samotnych kobiet i samotnych mężczyzn, cywilizacja małżeństw typu 2+0 czy nawet typu 2+1 skazana jest na wymarcie. Arab płodzi kilkanaścioro, albo i więcej, dzieci. Odurzony konsumpcją Europejczyk – jedno. Nie ma ono żadnych szans w konfrontacji ze swymi arabskimi rówieśnikami czy w ogóle rówieśnikami z cywilizacji biologicznie żywotniejszych.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Świadectwo Wiary w postęp moralny
Od początku naszej znajomości wymienialiśmy listy, często też maszynopisy własnych tekstów. W roku 1994 w poczcie powakacyjnej odnalazłem list od Pani Profesor, który mnie przeraził i doprawdy nie wiedziałem, co mam nań odpisać. Pani Profesor pisała m.in.: „Proszę wybaczyć, jeśli teraz długo nie napiszę. A może nawet będzie to mój list ostatni. Jestem naprawdę bardzo, bardzo chora. Dziękuję Panu za wszystko dobre, czego od Pana zaznałam. Wszystko cenię, wszystko pamiętam”.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Etyka jako wiara w dobro
Gdyby przyjąć, że w sercach ludzi jest tęsknota za Bogiem, ale że prócz tęsknoty nie ma nic więcej, to i tak cała etyka, którą znajduję w swym sercu i umyśle oraz w sercach i umysłach innych ludzi, zachowałaby swą ważność. Czy przykazanie miłości bliźniego straciłoby swą siłę, gdyby okazało się, że nie ma żadnej nagrody, ani też nie będzie żadnej kary? Sądzę, że nie.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Filozofia jako etyka
Owa dziedzina namysłu filozoficznego, jaką jest etyka, stoi dziś w obliczu bezprecedensowych wyzwań. Człowiek współczesny zdaje się całkowicie zagubiony. A na dramatyczne wołanie o etykę, wobec impotencji etyków-specjalistów, z namiastkami odpowiedzi śpieszą już ideologowie i rozmaitej maści łowcy dusz.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Ślady obecności filozofa
Dziarscy pośpieszni wspinacze akademickich szczytów i szczycików, mimo swej żargonowej elokwencji, najczęściej niewiele mają nam do powiedzenia. Potrafią zdobywać najwyższe tytuły, zanim jeszcze cokolwiek z życia zrozumieją. Nawet jeśli któryś, mając nastrój, produkuje myśli, a może nawet wpada w nawyk takiego produkowania, to w konfrontacji z kimś, kto myśli i przemawia z głębi dramatycznie przeżytego i w ciszy dojrzałego rozumienia, wydać się on musi jedynie intelektualnym ekwilibrystą.
czytaj całość

——————————————————————————————————

Panel ucznia

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Zarejestruj się Zapomniałem hasła...
POWTÓRKA MATURALNA
ponwtśrczwptsobnie
   1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031 
       
     12
17181920212223
24252627282930
31      
   1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930  
       
Szkoła języków obcych Profi-lingua