— Matura 2013, arkusz rozszerzony —

Arkusz egzaminacyjny dla poziomu rozszerzonego zawierał 24 zadania także sprawdzające wiadomości i umiejętności ze wszystkich czterech działów wos-u. Podzielony był standardowo na trzy części: część I – zawierała zadania testowe (20 pkt.), część II – zadania polegające na analizie materiałów źródłowych (10 pkt.), w części III zaś należało napisać pracę pisemną na jeden z dwóch podanych tematów:

  • Temat 1 Scharakteryzuj problem praw i wolności politycznych w Polsce po 1989 roku.
  • Temat 2 Od traktatu paryskiego do traktatu z Lizbony – scharakteryzuj etapy integracji europejskiej w aspekcie gospodarczym i terytorialnym oraz strukturę instytucjonalną Unii Europejskiej.

Jeśli chodzi o rozłożenie akcentów tematycznych, to pojawiły się zadania obejmujące wszystkie cztery działy wos-u. I tak dział „społeczeństwo” był reprezentowany przez trzy zadania za 4 pkt., dział „polityka” przez sześć zadań za 7 pkt., dział „prawo” przez dwa zadania za 3 pkt. i wreszcie dział „Polska i świat” przez cztery zadania za 6 pkt. Podobnie jak w arkuszu podstawowym pojawiła się całkiem spora ilość zadań z tematyki konstytucyjnej – cztery zdania za 5 pkt. Teksty źródłowe były skrojone pod tematy zadań. Pod temat pierwszy pasowało 4 materiały, pod temat drugi 3 materiały.

Gdy będziecie analizować arkusze, weźcie pod uwagę, iż warto ćwiczyć i analizować oba rodzaje arkuszy. W arkuszach podstawowych można znaleźć wiele zadań o skali trudności arkusza rozszerzonego, a kilka najprostszych zadań w arkuszach rozszerzonych spokojnie mogłoby się znaleźć w podstawowym. Nie pomijajcie więc tego, ale potraktujcie jako szansę na lepsze przygotowania!

Zadanie 1

W zadaniu tym mamy de facto dwa zadania. W pierwszym (A) należy wskazać grupę ludności opisaną w krótkiej charakterystyce. Na podstawie opisu można z cała pewnością powiedzieć, że nr 1 to Kaszubi. Wynika to z faktu, iż na Pomorzu nie ma żadnej innej grupy tworzącej zwarte skupiska, która posługuje się odmiennym językiem niż język polski. W przypadku nr 2 jest podobnie; Niemcy są jedyną grupą (w tym wypadku mającą status mniejszości narodowej), która ma swoją reprezentację w Sejmie RP. Całkowicie odmiennie jest w przypadku nr 3, gdyż w tym wypadku chodzi o grupę identyfikującą się (przynajmniej wedle opisu) tylko i wyłącznie na podstawie przynależności religijnej. O kogo może chodzić? O muzułmanów. I być może dziś tak można powiedzieć, ale przecież owi muzułmanie nie wzięli się w Polsce znikąd… Są potomkami zamieszkującej przez wieki I Rzeczpospolitą społeczności Tatarskiej.

Zadanie B nie jest zadaniem łatwym, gdyż wymaga znajomości polskiego prawa dotyczącego statusu mniejszości etnicznych i narodowych. Prawa, ponieważ z rozróżnienia między faktem, że jakaś grupa „jest mniejszością” w sensie społecznym i w sensie prawnym, chodzi jednoznacznie o ten drugi przypadek. Czy da się to rozwiązać „sposobem”, poprzez jakąś formę dedukcji? Otóż status mniejszości wedle prawa polskiego mają te społeczności, które będąc częścią innej narodowości zamieszkują w Polsce od dawna albo też stanowią narodowość państwa sąsiadującego. W ten sposób do tej kategorii nie należeć będą Rumuni, Wietnamczycy, Muzułmanie, Kaszubi i Ślązacy. Może ro zaskakiwać, bo status ten mają np. Ormianie i Tatarzy, poprzez fakt, iż w dawnej Rzeczpospolitej (jeszcze w okresie międzywojennym) byli oni bardzo licznymi społecznościami.

Zadanie 2

Typowe zadanie testowe. Umiarkowanie trudne. Kolejne opisy mają następujące rozwiązanie:

  • A – fałsz, stratyfikacja oznacza uwarstwienie ze względu na status społeczny, na który składają się zamożność, wykształcenie i prestiż
  • B – prawda, można dopowiedzieć że przykładem były wszystkie teorie społeczne bazujące na tzw. konfliktowej teorii społeczeństwa, np. marksizm; w nim istniały dwie klasy: właściciele środków produkcji i robotniczy (proletariat), które były ze sobą w nieustannym konflikcie
  • C – fałsz, jak sama nazwa wskazuje ujęcie funkcjonalne to widzenie podziału społeczeństwa z punktu widzenia pełnionych funkcji, np. wykonywanych zawodów

Zadanie 3

Z racji umieszczonych fotografii zadanie bardzo łatwe. W zasadzie biogramy nie potrzebne, gdyż dla osób bez wiedzy jest to nie przydatne. Jeśli ktoś miał małą styczność z tymi postaciami, to będzie je znał raczej ze względu na kojarzenie jakiejś fotografii niż biogramu.

  • AMartin Luter King
  • BJacek Kuroń.

Zadanie 4

Zasady ustrojowe to pewne zasady prawne zawarte w konstytucji, które stanowią zbiór najważniejszych reguł, w oparciu o które funkcjonuje każde państwo. Zadanie ułatwione dzięki wymienieniu zasad, spośród których powinniśmy wybrać odpowiedzi. Wybrane przepisy Konstytucji RP nie pozostawiają złudzeń, że chodzi o:

  • Asuwerenność narodu
  • Bpraworządność
  • Cpluralizm polityczny

Przez osoby nie posiadające wiedzy konstytucyjnej nie wykorzystany „konstytucjonalizm” mógłby być mylony z „praworządnością” (w końcu owe granice prawa wyznacza właśnie konstytucja), ale raczej trudno o taki błąd. O regule konstytucjonalizmu mówi art. 8: „Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej”.

Zadanie 5

Uzupełnianki zawsze budzą niepewność, gdyż rodzą obawy o niejednoznaczność możliwych odpowiedzi. W tym wypadku jednak jest inaczej, bo w końcu stanowią o tym przepisy Konstytucji RP. I tak prawo do samodzielnego zarządzenia referendum posiada wyłącznie (A) Sejm. Przy wsparciu Senatu może je jednak zarządzić także (B) Prezydent. Za jego organizację i ogłoszenie wyników odpowiedzialna jest (tak samo jak zwykłych wyborów) (C) Państwowa Komisja Wyborcza. Uznanie, iż zostało ono przeprowadzone zgodnie z zasadami prawa należy zaś do (D) Sądu Najwyższego. I ten ostatni przypadek jest często mylony z Trybunałem Konstytucyjnym.

Zadanie 6

Przy bardzo małym obyciu tematycznym i nieuważnym czytaniu, można się w tych zadaniach pomylić. Jednak spokojne pochylenie się nad szczegółami przesądza o poprawności odpowiedzi. W przypadku A chodzi o Francję, gdyż to właśnie w tym kraju izbą niższą parlamentu jest Zgromadzenie Narodowe, a prezydent – jako jedyny z zaznaczonych państw – jest wybierany w wyborach bezpośrednich. O opisie B można by pomyśleć różne rzeczy (choćby Burbonowie kojarzący się z Francją), ale pewne jest to, iż opis jest mało charakterystyczny. Jednak z pozostałych dwóch monarchii Wielka Brytania odpada, gdyż król Angielski na pewno nie jest Burbonem, a Holandia ponieważ nie jest państwem posiadającym obszary autonomiczne. Pozostaje więc Hiszpania, która ma takie rozwiązanie ustrojowe w postaci słynnego Kraju Basków.

Zadanie 7

W tym zadaniu nie ma innej alternatywy: chodzi o Radę Ministrów. I nie dziwi ten fakt, gdyż inne rozwiązanie byłoby nie do przyjęcia. Trudno bowiem zlecić uchwalanie budżetu instytucji, która nie jest odpowiedzialna za jego wykonanie.

Zadanie 8

W zadaniu tym sprawdzana jest znajomość konstytucyjnych uprawnień Prezydenta RP. Odpowiedzi są następujące:

  • A prawda (ratyfikacja to odpowiednik podpisania ustawy dla umowy międzynarodowej; ostatni głos w tej kwestii pozostawiono w Polsce zgodnie z uznaną tradycją dla głowy państwa)
  • Bfałsz (w czasie pokoju zwierzchnictwo to realizowane jest przez Ministra Obrony Narodowej, art. 134. ust.2)
  • Cfałsz (mianowanie sędziów nie jest formą rozporządzenia, a to właśnie te akty prezydenta wymagają kontrasygnaty; sędziów mianuje samodzielnie i jest to jego jedna z 30 prerogatyw – art. 144)

Zadanie 9

Organy samorządowe nie należą do tematów znanych, choć nie jest ich zbyt wiele. Jeśli się jednak z tą tematyką raz zapoznamy, temat nie powinien sprawiać kłopotu. I tak organem kolegialnym wykonawczym jest (A) zarząd, zaś na jego czele stoi (B) marszałek województwa.

Zadanie 10

To samo zadanie zawarte zostało w arkuszu podstawowym, co pokazuje, iż często trudności zadań nie różnią się niczym i warto rozwiązywać dla ćwiczeń oba. Dla nikogo nie powinno być tajemnicą, iż na samej górze sądownictwa powszechnego w Polsce stoi (A) Sąd Najwyższy. Jeśli zaś chodzi o sądy najniższej instancji, to widać, że mogą być dwa: dla spraw bardziej poważnych gatunkowo (np. zabójstwo) sąd okręgowy, zaś dla spraw słabszych gatunkowo (B) sąd rejonowy.

Zadanie 11

Pismo, od którego zaczyna się postępowanie cywilne, to (A) pozew, który składa (B) powód. Osoba, przeciwko której jest ono kierowane to (C) pozwany. Te trzy pojęcia z zakresu prawa cywilnego to być może najbardziej znany pojęciowy „tryptyk” prawny.

Zadanie 12

Dwa opisy nie powinny stanowić kłopotu identyfikacyjnego, gdyż nie dość że są charakterystyczne, to jeszcze podanie czterech pojęć do wyboru w zasadzie „załatwiło” sprawę. Zatem A to globalizacja, a C to bałkanizacja. Zostaje ostatni opis, który raczej trudno pomylić. Apartheid bowiem to pojęcie bardzo znane i raczej jednoznacznie kojarzone z formą rasizmu skierowaną przeciwko czarnym. A zatem jeśli mowa o „wypieraniu białych” to musi to być (B) afrykanizacja.

Zadanie 13

W pierwszym wypadku jeśli nie skojarzy się opisu, z pomocą przychodzi logo, w którym jest skrót anglojęzyczny organizacji. Punkt A czyli ILO to International Labour Organization czyli Międzynarodowa Organizacja Pracy. Punkt B nie ma takiego „wsparcia”, jednak wąż w logotypie i opis jednoznacznie przesądzają, że chodzi o (B) Światową Organizację Zdrowia.

Zadanie 14

Afryce nie poświęca się zazwyczaj wiele miejsca, stąd wiedza o niej (nawet w wydaniu podręcznikowym) jest niewielka. Zadanie robi na pewno wrażenie po obejrzeniu mapki (zapewne pojawia się pytanie: „No bo co ja mogę wiedzieć o tylu krajach afrykańskich?), ale po przeczytaniu opisów już tak groźnie nie jest. Oba bowiem przypadki stanowią bardzo głośne medialnie wydarzenia z tzw. arabskiej wiosny. Przypadek pierwszy (A) powinien być rozpoznany dzięki osobie Husni Mubaraka i przesądzić o tym, że chodzi o Egipt. Przypadek drugi (B) to postać znanego i oskarżanego wiele lat temu o terroryzm Muammara Kaddafiego, będącego dyktatorem Libii. Zostaje jeszcze tylko kwestia które to państwa na mapie. W przypadku Egiptu chodzi o nr 1, w przypadku Libii o kraj sąsiadujący z nim od zachodu, czyli nr 7.

Zadanie 15

Zadanie podobne jak w arkuszu podstawowym, jednak z wydarzeniami wykraczającymi poza kwestie Polski i UE. Pierwszym wydarzeniem było podpisanie przez Polskę Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie – to jeszcze okres PRL-u (D – P). A i C to początek lat 90-ych, zaś przystąpienie do NATO to ich koniec – rok 1999 (B – O).

Zadanie 16

w tym zadaniu w zasadzie nie powinno być żadnych problemów. Wystarczy wyciąć z kolejnych zdań te fragmenty, które coś orzekają w sposób niemal będący definicją. Owe wymagane cztery cechy to:

  • uczestniczy w nim co najmniej 15 osób
  • podlega ograniczeniu tylko z racji ochrony bezpieczeństwa państwowego lub porządku publicznego oraz ochrony zdrowia lub moralności publicznej albo praw i wolności innych osób, a także ochrony Pomników Zagłady
  • mogę mieć nieograniczoną liczbę uczestników
  • w pewnych okolicznościach wymagają uprzedniego zawiadomienia organu gminy właściwego ze względu na miejsce zgromadzenia

Zadanie 17

Przytoczone teksty przez swoją objętość mogą nieco utrudnić sprawę, gdyż szukając rozwiązania można przegapić jego oczywistość. W przypadku pierwszego polecenia (A), TK podważył zasadność zastosowania w ustawie słowa „zgromadzenia”, przez co następstwem tego było jego wykreślenie. Jeśli chodzi zaś o uzasadnienie wyroku, to TK podał kilka argumentów:

  • prawo do zgromadzeń jest prawem człowieka, które poprzez stare brzmienie ustawy zostało ograniczone i uzależnione od woli władzy
  • prawo do zgromadzeń to podstawowe prawo społeczeństwa demokratycznego
  • obawa władzy przed naruszeniem porządku nie może być powodem ograniczenia tego prawa
  • niedopuszczalne jest zestawienie wolności zgromadzeń z takimi jak zawody sportowe, rajdy, wyścigi, zgromadzenia i inne imprezy

Zadanie 18

Tego typu zadania z pewnością mają pewne utrudnienie z racji nagromadzenia danych. Wykres jest nimi bardzo nasycony, przez co łatwo się pomylić. Warto więc robić takie zadania w ten sposób, iż wpierw realizuje się je szukając na wykresie tego, o co prosi polecenie, po czym odwraca się sytuację: sprawdza się określoną grupę danych i patrzy, czy rzeczywiście przedstawiają to, co należało znaleźć.

Po wnikliwym zapoznaniu się z wynikami, można stwierdzić, iż jedynymi wyborami, które miały od 1989 roku ponad 45 proc. frekwencję były (A) wybory prezydenckie, zaś tendencja wzrostowa (czyli w każdych kolejnych jest więcej) wystąpiła w (B) wyborach do Parlamentu Europejskiego (choć one odbyły się tylko dwukrotnie).

Zadanie 19

W zadaniu tym w zasadzie nie trzeba było wykonać żadnej operacji poza wybraniem fragmentu przytoczonych artykułów. I to niemal w dużej części. Więc wydaje się, że jak na arkusz rozszerzony to zadanie nieco nie pasujące do standardu trudności. Ale cóż… Odpowiedzi są następujące:

  • obrażanie uczuć religijnych innych osób przez publiczne znieważanie przedmiotów czci religijnej lub miejsca przeznaczonego do publicznego wykonywania obrzędów religijnych
  • pomówienie innej osoby o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania

Zadanie 20

Dwa teksty i dwa polecenia. Pierwsze nie stanowiące żadnego problemu do rozwiązania, gdyż nie trzeba w tym zadaniu nic zestawiać czy syntetyzować. Po prostu znaleźć właściwe fragmenty w tekście i wypisać. Drugie wymaga już sporej uważności, gdyż elementy tekstu pierwszego stanowią podstawę do rozwiązania problemu dla tekstu drugiego. Jeśli chodzi o polecenia A, tekst mówi o dwóch tzw. patologiach władz, które wedle Greków są przyczyną ich oburzenia: klientelizm i korupcja. Coraz wyższe ceny, podatki i niespełnione obietnice nie mają takiego charakteru, chyba, że kryje się za tym alienacja władzy (ale o tym nic nie wiemy). Jeśli chodzi o polecenia B, to tutaj wpierw trzeba samemu ocenić, który fragment tekstu jest owym poglądem o przyczynach kryzysu ekonomicznego w niektórych państwach strefy euro. I wychodzi na to, że następujący: „To nie jest choroba euro, to jest problem poszczególnych krajów, członków grupy euro, które mają wewnętrzne napięcia budżetowe i wielkie problemy z finansami publicznymi.” W takim wypadku potwierdzeniem tego faktu (strefa euro jest w porządku, ale problem mają poszczególni ich członkowie), jest podniesienie danin i podatków, zmniejszenie wynagrodzeń oraz likwidacja 400 tys. miejsc pracy w sektorze publicznym (zapewne w sektorze publicznym).

Zadanie 21

W zadaniu tym są dwie poprawne odpowiedziA i D. W przypadku „D” nie ma się co dziwić; zdanie to jest bowiem tak pojemne (problemy gospodarcze, społeczne i polityczne), że trudno, aby owo „większość” nie zostało spełnione. W przypadku A jest natomiast sytuacja, która pozornie może się wydawać fałszywa. Spadek wynosi z 34 na 26 a zatem o 8. W zdaniu jest informacja, że o ponad 8 procent. Więc fałsz? Nic podobnego. Zmiana wyrażana jest bowiem w tzw. punktach procentowych, co oznacza spadek w procentach niemal o 25 proc.! I na takie sytuacje przy przeliczeniach procentowych trzeba zawsze niezwykle uważać. Dwa pozostałe zdania są fałszywe, gdyż w przypadku „B” nie chodzi o politykę emigracyjną, ale imigracyjną, zaś w „C” wzrost wyniósł nie 20 proc. (1/5), ale 15 proc.

Zadanie 22

Spośród dwóch możliwości wybrano model funkcjonalizmu, który zapoczątkował kolejne etapy integracji gospodarczej (EWWiS, EWG i Euratom), bez integracji politycznej i wojskowej (EWO i EWP). Proces powoływania do życia wspólnych organów politycznych przebiegał z pewnym opóźnieniem, dlatego też najważniejsze instytucje unii (Rada Europejska, Rada Unii Europejskiej) tworzone były z polityków pełniących funkcje naczelne w poszczególnych krajach członkowskich.

Zadanie 23

Syndrom postkolonialnego hegemona oznacza, iż są w UE kraje, które z racji swojej pozycji politycznej i gospodarczej, mogą wywierać nacisk na na tych, którzy są na ich „garnuszku”, aby prowadzili politykę zgodną z ich oczekiwaniami. Jest to swoista firma uzależnienia jednych państw od drugich.

Zadanie 24

Dwa tematy i dwie możliwe prace pisemne. Jak wiadomo do uzyskania 20 pkt. które trzeba jakoś rozplanować. Bo w końcu egzaminator musi mieć też określone wytyczne do tego jak i co oceniać. Tak więc jeśli zabieracie się do pisania, wpierw – ZAWSZE – usiądźcie nad planem punktowym. Jeśli go wykonacie, wtedy będziecie posiadać swoistą mapę do dalszej drogi. Do Waszego pisania. Robienie planu ma tą zaletę, że obiektywizuje pewne kwestie, daje pełniejsze spojrzenie na opisywany temat (bo wpierw trzeba to przemyśleć i wypisać) i sprawia, że tzw. spontan literacki zamienia się w precyzyjnie realizowany projekt. Przecież autor tego zadania też zabierając się za jego pisanie musiał mieć pomysł za co ile punktów przyznać. Więc pójdźcie jego drogą. Wypróbujcie to na spokojnie, a zobaczycie jak działa!

Pamiętaj, że punkty jakie wymyślisz, niekoniecznie muszą się zgadzać z tymi, które będą istnieć w kluczu. Ale przygotowanie takiego planu sprawia, iż Twoje pisanie zyskuje znacznie więcej szansy na to, że działasz tak, jak autor tematu. Przecież on też musiał szacować punkty adekwatnie do rangi elementu punktowanego.Zrób podobnie, wczuj się w sytuację i dokonaj dobrej „wyceny” punktowej!

Temat 1 – plan punktowo-treściowy

  • definicja czym jest prawo, a czym jest wolność polityczna – 2 pkt
  • sytuacja praw i wolności przed transformacją – 2 pkt
  • charakterystyka wolności politycznych w Polsce po 1989 roku – 6 pkt
  • charakterystyka praw politycznych w Polsce po 1989 roku – 6 pkt
  • korzystanie ze źródeł – 2 pkt
  • poprawna forma językowa i logiczna pracy, styl – 2 pkt

Temat 2 – plan punktowo-treściowy

  • aspekt gospodarczy integracji europejskiej – 6 pkt
  • aspekt terytorialny integracji europejskiej – 6 pkt
  • rozwój struktury instytucjonalnej – 4 pkt
  • korzystanie ze źródeł – 2 pkt
  • poprawna forma językowa i logiczna pracy, styl – 2 pkt

——————————————————————————————————

Szerzej o sposobie przygotowania planów prac pisemnych można przeczytać w publikacji Trener – maturalna praca pisemna oraz w poradniku umieszczonym na naszym serwisie.

Chcesz zobaczyć analizę arkusza podstawowego? Zobacz tutaj.

2.2. Poziom rozszerzony

Panel ucznia

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Zarejestruj się Zapomniałem hasła...
POWTÓRKA MATURALNA
ponwtśrczwptsobnie
   1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031 
       
     12
17181920212223
24252627282930
31      
   1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930  
       
Szkoła języków obcych Profi-lingua