Czy to jest fakt, czy to jest opinia?

——————————————————————————————————

Pytanie postawione w powyższym tytule wbrew pozorom nie ma łatwego rozwiązania. Niby każdy wie, że fakt dotyczy czegoś, co miało miejsce, a opinia to kwestia tego, co o tym sądzimy. Jednak – jak to często bywa – coś, co na pierwszy rzut oka jest oczywiste, w rzeczywistości takim być nie musi. Sprawa wydaje się bowiem jednoznaczna w przypadku zdań pojedynczych, ale co zrobić ze zdaniem złożonym, w którym jedno wyraża opinię, a drugie fakt?I jak sobie z tym problemem poradzić w przypadku otrzymania takiego zadania na maturze?

Odpowiedź na to pytanie jest dość prosta, ale trzeba ją znać: o tym, jaki charakter będzie mieć zdanie złożone decyduje jego zdanie nadrzędne. To ono wyraża główną treść wypowiedzi, a pozostałe zdania (podrzędne), pełnią wobec niego funkcję pomocniczą, dopełniając je bądź stanowiąc dla niego formę komentarza. Dla przykładu, w zdaniu: „Wedle opinii Tomasza – który w  tej kwestii popełnia zasadniczy błąd – tej sprawy nie da się załatwić polubownie”. Zdanie to dzieli się na dwie wypowiedzi: nadrzędną (mówiącą o tym co mówi Tomasz) oraz pomocniczą, stanowiącą do niej komentarz. Zdanie podrzędne (wtrącone) jest ewidentną opinią, gdyż ocenia zachowanie Tomasza i nadaje mu pewną wartość. Co jednak ze zdaniem głownym? Otóż jest ono faktem. O jego charakterze stanowi bowiem przytoczenie tego, co mówi Tomasz. A że mowi właśnie to, a nie coś innego, jest faktem. To zdanie jest klasyczną pułapką w zakresie zdań opinia/fakt, gdyż zawiera rzeczywstą opinię. Jednak mówi o tym, iż „faktem jest, że Tomasz ją wyraził”. Gdyby zdanie wyrażało samą opinię Tomasza, powiedzianą jego ustami („Uważam, iż tej kwestii nie da się załatwić polubownie”) – wtedy byłaby to opinia.

Podobnie mogłoby być odwracając przykład. Jeśli usłyszelibyśmy zdanie: „Faktem jest, iż wyciek ropy naftowej w Zatoce Meksykańskiej stanowił największą katastrofę ekologiczną w historii” – dotrze do naszych uszu fakt, czy opinia? Oczywiście opinia. Dlaczego? Gdyż słowo „fakt” wstawione na początek zdania jest zabiegiem stylistycznym mającym wzmocnić w słuchaczu przekonanie o racji wypowiadającego. Z faktami się przecież nie dyskutuje – są takie lub inne. Z opiniami zaś można. Skoro zatem faktem jest „to i to”, znaczy, iż rzeczywiście tak jest. Jest to bardzo częsty zabieg w publicystyce.

Problem z określeniem czy zdanie jest faktem czy opinią występuje jednak wtedy, gdy oba zdania tworzące zdanie złożone, mają charakter równoważny. Na przykład: „Ja uważam, iż to można załatwić polubownie, a Tomek twierdzi, że jedyną drogą jest konfrontacja i działanie siłowe”. W zdaniu tym żadne ze zdań cząstkowych nie jest wobec drugiego nadrzędne. Są formą wyliczenia pojedynczych wypowiedzi, które stawa je obok siebie. Wobec takiego zdania nie da się orzec, jaki ma charakter; można to jedynie stwierdzić wobec zawartych w nich poszczególnych myśli. Nie jest więc możliwe, aby takie zdanie mogło pojawić się na maturze. Musiałoby być wpierw podzielone na dwa zdania, wobec których osobno stwierdzano by czy są faktem czy opinią.

1 2 3 4

Panel ucznia

Nazwa użytkownika:

Hasło:

Zarejestruj się Zapomniałem hasła...
POWTÓRKA MATURALNA
ponwtśrczwptsobnie
   1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031 
       
     12
17181920212223
24252627282930
31      
   1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930  
       
Szkoła języków obcych Profi-lingua